Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:42:13.306698+00:00

ЦӀийи Йикьрар: Матта

ЦӀийи Йикьрар: Матта

1. Сифте гаф

1. Матта

1. Читин гафар

2. Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

3. Картйир

4. Шиклар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ЦӀийи Йикьрар

Библия илтӀикӀру Институт

Москва

2010

ЦӀийи Йикьрар

Фикрар-хиялариз:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-149-1

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

Сифте гаф

Сифте гаф

Гьюрматлу дустар!

Учвухь хьайи му «ЦӀийи Йикьрар» кӀуру Китаб Аллагьдин гирами китабдин кьюбпи пай ву.

Сабпи пай, Кюгьне Йикьрар, мегьел жугьуд чӀалнаан ихь чӀалназ илтӀибкӀнадар. Дидин кӀулин мяна-метлеб, сар касди, Адамди, учв халкь гъапӀу Аллагьди кӀуруб дарапӀди, фици гьадгъулантина гъабхьи вари инсаният гунагьвалиъ абхънуш ва гьадму гунгьиккан адмийир уьрхбан бадали гьапӀну ккундуш, улупуб ву. Яни Дугъу Чаз Чан хусуси халкьди жугьдар ктагъуру, дурарихъди Йикьрар йитӀну, Къанун дебккру, хъа дурарихьан думу Йикьрар, Къанундиъ улупнайиси, кӀулиз адагъуз гъабхьундар. Дурари, чпин терефнаан, Йикьрар тамам апӀури гъахьундар кӀури, Аллагьра, дурариз дилигну, Чав кӀуруб тамам апӀбахьан гьудучӀвундар. Жугьдарихъди йитӀнайи Йикьрарилантина вари инсаниятдиз дубхьну ккуни ужʼвал Аллагьди тамам апӀури имийи. Гьамус Дугъу жугьдарихъди ваъ, хъа вари инсанарихъди ЦӀийи Йикьрар йитӀну ккундийи. ЦӀийи Йикьрар чпин ихтиярнаъ учӀвган, сабпи Йикьрар йирсивализ, яни кюгьневализ илтӀикӀнийи.

Аммаки, гьадму Кюгьне Йикьрарна Къанун инсанариз, чпин удудукьрувал ва чиб-чпиинди чпин гунгьариан удучӀвуз даршлувал улупуз кӀури, ЦӀийи Йикьрарихъ хъапӀрайи рякътӀан дайи. Ари гьадму Кюгьне Йикьрариъ жугьуд халкьдихъди улхури гъахьи Аллагь гьаму ЦӀийи Йикьрариъра, инсанарин арайиз дуфну, Учв адмиси адмийирихъди улхури гъахьну ва гьамус, гъиямат йигъаз хъана гъюрза дупну гаф тувну, аьршариз душна.

Думу адмийиригъна гьаз гъафну? Кюгьне Йикьрариъ Къанундиинди гьарсар касди чан гунгьихъанди мал гъурбан дапӀну ккундийи, гьякьди апӀуруш, гунагь гъапӀур аьжализ тувну ккундийи, хъа Аллагьдиз гьарсар кас масанди ву: Дугъу, инсан чӀивиди гъитну, гьадгъан гунгьарихъанди маларин ифи удубзуз гъитру, эгер гунагь гъапӀу гьар касдин ифи удубзуйиш, дюнʼяйиин гьич сар каскьан гъузидайи, гьаддиз инсандихъанди инсандин гунгьин жаза малариин алабхъуру.

Аллагьдиз инсанар гьадмукьан ккун гъахьнушра, дурар гунгьарихъан хътакундар. Фукьанна фукьан ва фукьандизкьан гьич саб тахсир ктру маларин ифи удубзури хьидихъа! Аллагьдиз инсан гьадмукьан масанди вуйиган, Дугъу дурарихьан гъиямат йигъан Чан улихь гьич саб тахсир ктарди дугъужвуз шлуси, саб ужу шлу рякъ ктабгъну ккундийи. Сар балайикк ккахънайиган, думу ккунири гьапӀну ккунду? Дюз вучва, жвуван жан гьяйиф дапӀну ккундар; ари Чав халкь гъапӀу инсан масан гъапӀу Аллагьдира, гунгьариъ кӀулихъди арснайи инсан марцц апӀбан бадали, Чан жан гьяйиф дарапӀди, варидарихъанди сар Учв гъурбан гъахьну. Дугъу гъапӀу ужувлаз дилигну, гьар шли Думура гьаци ккун гъапӀиш, дицир Дугъахъди гьаммишандиз женнетдиъ ахъди. Жараси женнетагьли хьуз шлуб дар.

Ари Аллагьдин гьадму ужувлакан ктибтурайи Гирами китабдин кьюбпи пайназ ЦӀийи Йикьрар кӀуру. Душваъ Аллагьдин гьадму ужувлакан ва Дугъан веледар хьпан бадали, инсанари гьапӀну ккундуш, ктибтура. Аллагьди, Чав гъапӀу ужувлакан вари инсаниятдиз хабар дебккай, гъапну, ари гьадму Хабар – ЦӀийи Йикьрар, учу, табасаран чӀалназ илтӀибкӀу Рашид Азизовди, гъалатӀар ктагъу Шарафудин Дашдемировди, Шамиль Казиевди, Сабрина Шихалиевайи, Михаил Алексеевди ва Гирами китабар илтӀикӀру институтдин, бицӀирилан ккебгъну, вари гъулугъчйири табасаран халкьдиз дебккрача.

ЦӀийи Йикьрарнаъ улупнайи гьядисйир хьуз хъюгъхъанмина, яни думу Ужʼвал инсаниятдиз дебккхъанмина кьюд агъзур йистӀан зиина гъубшну. ЦӀийи Йикьрарин пай гьадму гьядисйир чпин улариз гъяркъю шагьидари грек чӀалниинди дибикӀнайи Гирами китаб ву. Дидин хъана уччвуйи гъавриъ ахъруси, Китабдин ахириъ, алахьру читин гафарин мяна ачухъ апӀурайи словарь ва гьядисйир наан шули гъахьнуш гъавриъ тӀаърайи шиклар, схемйир ва картйир туврача.

ЦӀийи Йикьрар 27 Китабдикан ибарат дубхьнайи саб гъварч ву, ва, урхрудариз сацӀиб гъавриъ ахъуз кюмек ибшри дупну, гьар Гирами китабдин улихь дидкан жикъидиси мялуматра туврача.

Библия илтӀибкӀру институтди думу табасаран чӀалназ илтӀибкӀдариз, дидин редакторариз ва думу адабгъуз кюмек гъапӀдариз – варидариз чухсагъул кӀура. Табасаранариз чпин багъри чӀалниинди Аллагьдин Гаф урхуз мумкинвал хьувалиин учу шад вуча.

Библия илтӀикӀру институт

Матта

Матта

1. Матта

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Матта

Маттайи ктибту ужувлан хабар

Аллагьди гъапӀу гьадму гьядисйирин вахтари Рим гьюкуматдиз налогар уч апӀури гъахьи гъуллугъчи Маттайи чаин улубкьуб Гирами Рюгьнан хиликкди гьаму Китабдиъ ктибтура. Китаб 60-пи – 65-пи йисари гъибикӀуб вуди гьисаб апӀура. Саб ражари, чан гьарганси, налогар уч апӀури чан йишвʼин деънайи Матта Исайиз рякъюру. Гьаму вахтнахъанмина Маттайин уьмур асуллагь дигиш шулу. Думу сарун Исайихъан, шагьрар гъулар вуйибси лицури, зат хътакури гъахьундар. Матта чав дикӀурайи Ужувлан хабарнаъ улупнайи гьядисйирин шагьид гъахьну. Дугъу Иса, гаф тувну, гьаму дюнʼя уьбхюз дуфнайи Уьрхрур вуйивал тастикь апӀури, Кюгьне Йикьрариан гизаф йишвар улупура. Хъа Кюгьне Йикьрариъ, Уьрхрур гъиди кӀури, улихьмиди дупну айи. Му Ужувлан хабарнаъ Иса гьаму дюнʼяйиъ мясляаьт дебккуз Аллагьди гьаънайи Месигь вуди улупура. Аьршарин Адашди гьаънайи Исайи Чаз тувнайи гьюкум Аллагьдиси ишлетмиш апӀуйи. Мушваъ Исайин улхбар йирхьуб пайназ жара апӀуз шулу:

1. 1. Дагъдиин туву аьгъювалар (5-6-пи кӀулар);

2. 2. Исайи Чан терефкрариз туву табшуругъ (10-пи кӀул);

3. 3. Аьршарин гьюкмикан тахалус (13-пи кӀул);

4. 4. Чан терефкрариз лазим насигьятар (18-пи кӀул);

5. 5. Фарисеярин иблисвал ва дюнʼяйиин улукьру гьядисйир (23-25-пи кӀулар).

1

Месигь Исайин ата-бабйир

1^1•Магьа Ибрагьимдин наслиан вуйи, Давудрин тухмиан вуйи Месигь Исайин ата-бабйир:+

2Ибрагьимдиз Исакь кӀуру бай гъахьну, Исакьдиз Якьуб, Якьубдиз Ягьудана дугъан чвйир гъахьну;+

3Ягьудайиз Тамар кӀуру хпирикан Перецна Зерагь гъахьну, Перецдиз Гьецрон, Гьецрондиз Арам гъахьну;+
4Арамдиз Амминадаб, Амминадабдиз Нецрон, Нецрондиз Салман гъахьну;+
5Салмандиз Рагьабдикан Воаз, Воаздиз Рутдикан Обед, Обеддиз Ессе гъахьну; 6Ессейиз Ягьудия уьлкейин паччагь гъахьи Давуд гъахьну. Давудриз сифте Урияйихь хьади гъаши хпирикан Сулейман гъахьну;+
7Сулеймандиз Ригьаб, Ригьабдиз Абия, Абияйиз Аса гъахьну; 8Асайиз Юсафат, Юсафатдиз Юрам, Юрамдиз Уззия гъахьну; 9Уззияйиз Ятам, Ятамдиз Агьаз, Агьаздиз Гьизкия гъахьну; 10Гьизкияйиз Манассей, Манассейиз Амон, Амондиз Яшия гъахьну; 11Яшияйиз (жугьдар Вавилондиз адау девриъ) Ехония гъахьну;+
12Ехонияйиз (Вавилондиз адаъхъан) Шалтиэл, Шалтиэлиз Зеруббабел гъахьну; 13Зеруббабелиз Абиуд, Абиуддиз Элияким, Элиякимдиз Азор гъахьну; 14Азориз Садок, Садокдиз Агьим, Агьимдиз Элиуд гъахьну; 15Элиуддиз Элизар, Элизариз Маттан, Маттандиз Якьуб гъахьну; 16Якьубдиз, Месигь Иса гъапӀу Марʼямдин жилир Юсуф гъахьну+. 17Гьаму саягъниинди, Ибрагьимдилан гъадабгъну Давудриина гъяйиз йицӀиюкьуб насил, Давудрилан гъадабгъну Вавилондиз адаайиз йицӀиюкьуб насил ва Вавилондиз адаъхъан Исайиина гъяйизра йицӀиюкьуб насил шула.

Месигь бабкан хьуб

18•Месигь Иса гьамци бабкан гъахьну: Дугъан дада Марʼям Юсуфдиз хъирснайи. Марʼямдик швуваз гъягъяйиз Гирами Рюгьналан бицӀир кади шулу+. 19Хъасин дугъан жилир гъахьи Юсуфдиз, учв гьялал кас вуди хьпаз лигну, Марʼямдикан чӀуру аваза ипуз даккунди, чан дирчу лишнар жиниди кьяляхъ апӀуз ккун шулу. 20Дугъу гьамциб хиял гъапӀиган, нивкӀукди дугъахьна Агъайин малайик дуфну, гьамци гъапну: «Давудгъярин бай Юсуф! Марʼям хпирди гъадагъуз гучӀ мапӀан, фицики Дугъак кайи БицӀир Гирами Рюгьналан ву. 21Марʼямди Бай апӀиди ва Дугъʼин Иса кӀуру ччвур иливидива, фицики Дугъу Чан халкь гунгьарихьан уьрхиди»+. 22Хъа вари гьаму ляхнар Агъайи Пайгъамбрин мелзналан гъапи исихъайи гафар кӀулиз удучӀвуз тамам духьнайидар ву:+
23«Магьа, шурак БицӀир киршди, Бай апӀиди ва Дугъʼин Эммануил, яна „Ухьухъди Аллагь хъа“, кӀуру ччвур иливиди».

24НивкӀʼан хъиргиган, Юсуфди Агъайин малайикди гъаписи апӀуру, дугъу Марʼям хпирди гъадагъуру.

25Амма Марʼямди чан сарпи Бай апӀайизкьан, Юсуф дугъахь гьучӀври гъахьундар; хъа Бай гъашиган, Дугъʼин Иса кӀуру ччвур иливуру.

2

Исайихьна гъафи аьяндрар

2^1Иса Гьирод паччагьдин девриъ Ягьудия уьлкейиъ айи Вифлеем кӀуру шагьриъ бабкан гъахьнийи. Магьа, Ерусалимдиз ригъгьудубчӀвру терефнахъан аьяндрар гъюру+. 2Дурари гьерхру: «Ягьудияйин паччагь хьуз пну бабкан гъашир нашди? Дугъкан хабар туврайи хяд ригъгьудубчӀвру терефнаъ кабхьну гъябкъюнчуз, ва Дугъаз икрам апӀуз гъафунча».

3Му гафар гъеерхьган, Гьирод паччагьдик ва Ерусалимдин агьалйирик гъалабулугъ кабхъру. 4Думуган Гьиродди, жугьдарин вари аьхюну маллйир ва къанунчйир уч дапӀну, дурарихьан, Месигь наан бабкан духьну ккунир вуйи, – пну, гьерхру.

5– Ягьудияйин Вифлеем шагьриъ, – жаваб тувру дурари, – фицики Пайгъамбрин Китабдиъ дибикӀна:

6«Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики увʼан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр»+. 7Думуган Гьиродди, дуфнайи аьяндрариз жиниди дих дапӀну, дурарихьан хяд гьудубчӀвру вахт гьерхну, дюзди аьгъю апӀуру. 8Ва, дурар Вифлеемдиз рякъюъ тӀаъри, гьамци кӀуру: «Душну БицӀирин гьякьнаан вари уччвуди аьгъю апӀинай. Хъа учвуз Думу гъидихъган, узузра хабар дебккай, узхьанна, душну, Дугъаз икрам апӀуз шлуганси». 9Паччагьдихъ хъебехъну, дурар рякъюъ учӀвру. Ва магьа завун ригъгьудубчӀвру терефнаъ чпиз гъябкъю хяд, тап БицӀир айи йишвʼина дубшну дийибгъайизкьан, дурарин улихьди гъябгъюру. 10Аьяндрар, хяд гъябкъган, кьадар адрубкьан шад гъахьнийи. 11Ва хулаъ учӀвган, дурариз БицӀирна Дугъан дада Марʼям рякъюру ва жилʼина ис духьну, Дугъаз икрам апӀуру. Хъасин, чпин пешкешар адагъну, БицӀириз тувру: гъизил, ладан кӀуру ицци ниъ хъайи ягъ ва смирна кӀуру багьалу дармансиб шейъ+. 12Ва Гьироддихьна кьяляхъ махъадаканай кӀури нивкӀукди дябкъну, аьяндрар жара рякъюъди чпин юрдариз гъягъюру+.

Египетдиз гьергну гъягъюб

13Дурар гъушхъан, магьа Юсуфдиз нивкӀукди малайикди дуфну кӀуру: «Гъудужв, БицӀирна Дугъан дада увухъди гъадагъну, Египетдиз гьергну гъарах ва узу увуз хабар апӀайизкьан душваъ гъуз; фицики Гьироддиз, БицӀир пуч апӀбан бадали, Думу агуз ккунди а». 14Юсуфра дишла, гьадму йишван гъудужвну, Исана Марʼям гъадагъну, Египетдиз гъягъюру 15ва, Гьирод кечмиш хьайизкьан, душваъ гъузру. Гьамци, Агъайи пайгъамбрин мелзналан: «Египетдиан Узу Йиз Бализ дих гъапӀунза», гъапи гафар кӀулиз удучӀвуз кӀури, гъабхьиб вуйи+.

БицӀидар терг апӀбан Гьироддин буйругъ

16Ва думуган Гьирод, аьяндрари чаз кучӀлар гъапӀуб аьгъю дубхьну, хъюлу ацӀнийи ва дугъу Вифлеемдиъна дидин аьтрафариъ айикьан кьюд йисазкьан вуйи вари жили веледар пуч апӀуз чан эскрар гьаъру. Швнуд йисаъ айидар дийихну ккундуш, Гьиродди аьяндрари гъапибдиан аьгъю гъапӀнийи. 17Гьамци Еремия пайгъамбрин мелзналан дупнайи гьаму гафар кӀулиз удучӀвнийи:+

18«Рама шагьриъ гъал абхъна ишбан, ишларин зурба фигъан; Рахил ишура чан веледарихъ, дугъаз ккебехъуз ккунди адар, гьаз гъапиш дурар сарун имдар».

Египетдиан хъадакну гъюб

19Хъа Гьирод кечмиш гъашихъан, Египетдиъ айи Юсуфдихьна нивкӀукди Аллагьдин малайик гъюру 20ва гьамци кӀуру: «Гъудужв, БицӀирна Дугъан дада гъадагъну, дурарра хъади Израилин ругариина гъарах, фицики БицӀирин аьжал ккунидар гъийихну». 21Юсуф гъудужву ва, БицӀирна Марʼям гъадагъну, Израилин ругариина хъадаку.

22Ягьудияйиъ чан адаш Гьироддин ерина дугъан бай Архелайи паччагьвал апӀурайиваликан гъеебхьган, Юсуфдиз дина гъягъюз гучӀ гъабхьнийи. Амма хъасин чаз нивкӀукди хабар дебккган, думу Галилейин ругариина гъягъюру. 23Ва душваз дуфну, Назарет кӀуру шагьриъ бин ккебгъну. Гьамци: «Месигьдиз Назарей ччвур тувди», – кӀуру пайгъамбрарин гафарра кӀулиз удучӀвнийи+.

3

Штуан апӀру Ягьʼяйи аьгъювалар улупуб

3^1•Думу йигъари штуан апӀру Ягьʼя дуфну, Ягьудияйин чюллериъ аьгъювалар улупуз хъюгъру:+
2«Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай, – кӀуйи дугъу, – фицики Аллагьдин Паччагьлугъ багахь шула»+. 3Гьадму Ягьʼяйикан вуйиштӀан Ишая пайгъамбри гьамци дупнайиб: «ИчӀи чюлиъ дих атӀабгура: Агъайиз рякъ ккабалгай. Дугъаз рякъяр-жилгъйир дишдар апӀинай!» 4Ягьʼяйиин девейин хьайин палат алийи, юкьвнаан гъидкьин яркьу чӀул идибтӀнайи. Дугъан ипӀру хураг елгнагарна чӀурдин йиччв вуйи+. 5Гьадмуган дугъахьна Ерусалимдиан, вари Ягьудияйиан ва Ярдан нирин аьтрафарихъан гизаф халкь гъюйи. 6Чпин гунгьариин швумал духьну, дурари чпин гунгьар гардандиъ дисуйи, ва Ягьʼяйи дурар Ярдан нириъ штуан апӀуйи+. 7Хъа чахьна хайлин фарисйирна саддукйир штуан апӀуз гъюри дяркъну, Ягьʼяйи дурариз кӀуру: «БитӀракан гъахьидар! Гъюз ккайи Аллагьдин хъюлхьан гьергуз шли улупунчвуз?!+
8Учву, ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀуз шлуси, ичв ляхнариинди улупай. 9Ва: „Ич аба Ибрагьим вуйич“ кӀуру гафар учвуз чӀяаьн ву пну, миж микиванай, гьаз гъапиш учвуз кӀуразаки, Аллагьдихьан гьаму гъванариканра Ибрагьимдиз веледар ктауз шулу+. 10Гьарин кьаблихъ магьа екӀв гьязурди хъа: гъяни йимиш туври адру гьарсаб гьар алдабтӀиди ва цӀигъна гатӀабхьиди+.

11Учву гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, узу учву анжагъ штуан апӀураза, амма йиз кьяляхъди Гъюрайир узутӀанна Кьудратлур ву, узу Дугъан шаламар гъахузкьан лайикь дарза. Дугъу учву Гирами Рюгьнахьдина цӀихьди цӀийи алаидичву+. 12Дугъан хилиъ йирф хьибди, Дугъу дяхинна нахъв жара апӀиди: дяхин Чан танхариъ абхьди, хъа нахъвар гьаммишан убгру цӀигъ гъяхьну ургиди»+.

Иса штуан апӀуб

13•Гьадму вахтна Ягьʼяйихьна штуан апӀбан бадали Ярдан нирихъна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. 14Ягьʼяйиз сифте му ляхникк кӀул ккивуз даккунди гъабхьнийи: «Уву узу штуан апӀуб лазим ву, хъа Уву узухьна гъюрава!»

15Амма Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи: «Гъит му ражну гьамци ибшри, фицики Аллагьди улупнайиб ухьу вари кӀули гъабхуб лазим ву». Ва гьадмуган Ягьʼя Иса штуан апӀуз рази гъахьи.

16Штуан гъапӀубси, Иса ниркан кудучӀвуру, магьа сабпну Дугъаз завар ачмиш гъаши, Дугъаз луфси ис шулайи Гирами Рюгь Чаина гъюри гъябкъю+. 17Ва завʼан дих шулу: «Му Йиз масан Бай вуйиз, Узу Дугъʼин гизаф рази вуза!»+

4

Иса ахтармиш апӀуб

4^1•Мидин кьяляхъ Гирами Рюгьну, Иса рякъʼан адауз иблис чалишмиш хьуз кӀури, Иса ичӀи чюлиз гъухнийи. 2Душваъ Думу ягъчӀвур йигъанна ягъчӀвур йишвандин арайиъ уьл дирипӀри гъузну, аьхирки Исайиз гаш гъабхьнийи+. 3Думуган иблисди, Дугъахьна дуфну, Дугъаз гьамци кӀуру: «Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, гьаму гъванарикан уьлер хьуз гъит»+.

4Жаваб вуди Исайи гъапи: «Гирами китабариъ дибикӀнаки: „Инсан ялгъуз уьлʼинди ваъ, хъа Аллагьдин ушвниан удубчӀвурайи гьарсаб гафниинди яшамиш хьиди“».

5Думуган иблисди Иса гирами вуйи Ерусалим шагьриз хъади гъягъюру, Аллагьдин хулан вартӀан ягълишвʼин дерккру 6ва Дугъаз кӀуру: «Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, гьамлин исина урс, фицики дибикӀна: „Аллагьди Чан малайикариз Яв гъайгъушнаъ хьуз амур апӀиди ва, Яв ликкьан гъвандихъ йивуз гъидритруганси, Уву чпин хилариина гъадагъиди“»+.

7Исайи кӀуру дугъаз: «Гирами китабарин жара йишваъ гьамцира дибикӀна: „Яв Агъа Аллагь ахтармиш мапӀан“». 8Думуган иблисди Иса хъанара саб лап ягъал дагъдиина гъахуру, дилин Дугъаз дюнʼяйин вари паччагьлугъар, дурарин ад улупуру 9ва Дугъаз кӀуру: «Эгер Уву, ис алахъну, узуз икрам гъапӀиш, гьамрар вари Увуз тувдизавуз».

10Думуган Исайи кӀуру дугъаз: «Фана йибхь Узхьан, иблис! Гирами китабариъ дибикӀна: „Яв Агъа Аллагьдиз икрам апӀин ва сар ДугъазтӀан гъуллугъ мапӀан!“»+

11Думуган иблис Исайихьан гьудубчӀвну гъябгъюру ва магьа малайикар, дуфну, Исайин гъайгъушнаъ дийигъуру+.

Иса Кафернагьумдиъ

12•Хъа Ягьʼя дустагъ дапӀнайиваликан гъеебхьиган, Иса Галилей уьлкейиз гъягъюру+. 13Думу, Назаретдиан удучӀвну, Забулун ва Нафталим кӀуру юрдарин аьтрафариъ айи Галилей гьюлин гъирагъдихъ хъайи Кафернагьумдиъ дергру+. 14Мици гьаддиз гъабхьнийики, Ишая пайгъамбрин мелзналан гьамци дупнайиб улубкьну ккундийи:+
15«Ярдан нирин гьюлихъинди терефнаъ айи Забулун юрд ва Нафталим юрд! Галилей уьлке, аллагьсузарин макан! 16Мушваъ мучӀувалиъ айи халкьдиз зурба акувал гъябкъну ва аьжалин сирникк ккайидариз нур удубчӀвну!»

17Думу вахтналанмина Исайи, аьгъювалар улупури, гьамци кӀуз хъюгъру: «Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай, фицики Аллагьдин Паччагьлугъ багахь дубхьна».

18•Иса Галилей гьюлхъантина гъягъюрайиган, Дугъаз чвйир вуйи кьюр кас гъяркънийи: Петри лакӀам хъайи Симон ва дугъан чве Андрей. Дурар балугъчйир вуйи, ва думу вахтна дурари гьюликк чул ккипрайи+. 19«Узухъди гъачай, – кӀуру Дугъу дурариз, – Узу учвкан инсанарин юкӀвар дисру балугъчйир ктаурза»+. 20Дурар гьадмусяаьт, чпин чулар дирчну, Гьадгъахъди гъягъюру+.

21Гьадлин тинаси гъушган, Исайиз хъанара жара кьюр чве рякъюру: Зеведейин бай Якьубна дугъан чве Югьан. Дурари чпин адаш Зеведейихъди люткейиъ чулар рас апӀурайи. Исайи дураризра дих гъапӀу 22ва дурарра гьадмусяаьт, люткена чпин адаш гъитну, Исайихъди гъягъюру.

Иса халкьдин гъуллугънаъ

23•Исайи, вари Галилей уьлке вуйибси лицури, жугьдарин мистариъ аьгъювалар улупури, Аллагьдин Паччагьлугъдикан хабар туври, гьарсаб уьзрихьан халкь сагъ апӀури гъахьну+.

24Дугъан ад вари Сирия вилаят вуйиси абхънийи, Исайихьна гьар жюрейин уьзрар кайидар хуз хъюгъру: жинар кайидар, гьарза шлудар, паралич кайидар, – ва Дугъу дурар сагъ апӀуйи+.

25Галилей уьлкейиан, ЙицӀубшагьриан, Ерусалимдиан, Ягьудияйиан ва Ярдандин аьтрафарихъан гъюри, гизаф халкь Дугъан кьяляхъди лицури гъахьну+.

5

Исайи дагъдиин аьгъювалар улупуб

5^1Уч духьнайи халкь дябкъну, Иса дагъдиина удучӀвуру; ва, деъган, Дугъахьна Дугъан ученикар гъюру. 2Дугъу дурариз гьамци аьгъювалар улупуз хъюгъру:

3•– Бахтаврар ву Аллагьдин улихь касиб вуйидар, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьадраринуб ву.

4Бахтаврар ву дерд зигрудар, фицики дурар Аллагьди ккарциди+.

5Фурс ктрудар бахтаврар ву, фицики дурариз ирс вуди жил рубкьиди+.

6Агъайин гьякьвалихъ дахаргнайидар бахтаврар ву, фицики Аллагьди дурар тухъ апӀиди+.

7Бахтаврар ву рягьимлудар, фицики дурарилан хил алдабгъиди+.

8Бахтаврар ву юкӀв марццидар, фицики дурариз Аллагь рякъиди+.

9Ислягьвал гъабхрудар бахтаврар ву, фицики дурариз Аллагьдин веледар пиди+.

10Бахтаврар ву Аллагьдин гаф тамам апӀурайиган утӀуккурайидар, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьадраринуб ву.

11Бахтаврар вучва учву, гьаз гъапиш, Йиз ученикар хьпаз лигну, учву беябур апӀура, учвухъ хъергра ва учвлан футнийир апӀура+.

12Гьаци беябур апӀури гъахьну учву хьайиз гъахьи пайгъамбрарра. Рази йихьай ва шадвал ачмиш апӀинай, фицики аьршариъ учвуз айи пешкеш зурбаб ву+.

Жилин кьил

13•Учву жилин кьил вучва. Амма кьилан кьилзишин гъудубгиш, думу фти кьилзи апӀиди? Думу сарун фтизкӀа ярамиш шулдар: думу сарун, инсанарин ликариккан апӀруси, гатӀабхьиди. 14Учву дюнʼяйин акв вучва. Дагъдиин али шагьур дярябкъди гъубзидар+. 15Ва чирагъ кабхьиган, думу гъабран кӀанакк ккидривур, хъа, диди хулаъ вардариз акв тувруганси, чан йишвʼин дивур+.

16Гъит гьаци ичв аквну инсанарин арайиъ акв туври, ичв ужудар ляхнар дурариз рякъруганси ва дурари Аьршарин ичв Адаш адлу апӀбан бадали+.

17Хиял мапӀанайки, Узу Къанун вая пайгъамбрар батӀул апӀуз Дуфнайир ву кӀури. БатӀул апӀуз ваъ, хъа дурари кӀурайиб кӀулиз адабгъуз Дуфнайир вуза+. 18Фицики дюзди кӀуразачвуз, гьелелиг заварна жилар имиди, дибикӀнайиб вари тамам дархьикьан гагьди, Къанундиан гьич саб гьярфкьан, ясана саб цӀаркьан дубгидар+. 19Гьаци вуйиган, му гафарикан фукӀа тамам дарапӀрур ва гьаци жара адмийирихьдира апӀуз гъитрур Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан бицӀир вуди гьисаб апӀиди. Хъа шли думу гафар тамам гъапӀиш ва жара касарихьра гьаци апӀуз гъитиш, думу Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан зурба кас хьиди+. 20КӀуразачвузки, эгер учву Аллагьдин табшуругъар къанунчйирина фарисйиритӀан ужуди тамам дарапӀди гъашиш, учву Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидарчва+.

Ажугълуваликан

21Учвуз аьгъячвузки, ихь ата-бабйириз фу дупнаш: «Адми йивну миликӀан; хъа шли гъакӀиш, дугъу суддин улихь жаваб тувди». 22Хъа Узу учвуз кӀуразаки, шли чан багахьлу хъюлакк гъидисиш, думу чан суд апӀбакк ккуркьди, ва шли чан гъардшиз «усал кас» гъапиш, думу Заан диванханайиъ чан суд апӀбакк ккуркьди, хъа шли жарариз «ахмакь» гъапиш, думу жегьеннемдин цӀигъ гъитбакк ккуркьди+.

23Гьаци вуйиган, эгер уву Аллагьдиз яв багъиш Аллагьдин Хулаз хури айиган, яв гъардшиз увкан гиран кайивал кӀваин гъабхьиш, 24гъурбан апӀру йишвахь яв багъиш гъибтну, душну, сифте яв гъардшихъди мясляаьтар апӀин, хъасин, дуфну, яв багъиш гъурбан апӀин.

25Эгер шлиз увухъди суд апӀуз ккунди аш, шлукьан ухди, суддиз рякъюъ имиди, мясляаьтар апӀин. Даршиш дугъу уву судьяйихьна, хъа судьяйи гъаравлихьна тувди ва дустагъдиъ итдиву+. 26Гьякьди кӀуразавуз: аьхиримжи кепкиина гъяйиз яв вари бурж ктипайизкьан, душвʼан удучӀвидарва.

Кьяппаваликан

27Учвуз гъеебхьнийчвузки: «Кьяппавал мапӀан», – кӀури. 28Хъа Узу учвуз кӀуразаки: фуж жара дишагьлийихьинди тямягьниинди лигураш, дугъу сарун чан кӀваъ дугъахъди кьяппавал гъапӀну+. 29Эгерки яв арччулну ули уву гунгьихъна гъахураш, думу адабгъ ва гатӀабхь тина, фицики бедендин саб гьендемдихьан шуб ужу вувуз, яв вари беден жегьеннемдиъ ипайиз. 30Ва эгер яв арччул хили уву гунгьихъна гъахураш, хъадабтӀ думу ва гатӀабхь тина, фицики бедендин саб гьендемдихьан шуб ужу вувуз, яв вари беден жегьеннемдиъ ипайиз+.

Хпир гьидитбакан

31•Дупна гьацира: «Эгер фуж чан хпирихьан жара шулаш, дугъу хпирихьна жара хьпан кагъаз туври». 32Хъа Узу кӀуразачвузки: шли, чан хпир, дугъу кьяппавал дарапӀди, гьидитиш, дугъу думу хпир кьяппавалихъ хъаъра; ва шли гьидитнайир чаз дитиш, дугъура кьяппавал апӀура+.

Ху апӀбакан

33Хъана, аьгъячвузки, ичв абйир-бабариз фу дупнаш: «Уву гъапӀу ху чӀур дарапӀди, Агъайин улихь тамам апӀин». 34Хъа Узу кӀуразачвузки: затра ху мапӀанай: я аьршариинди, гьаз гъапиш аьршар Аллагьдин тахт ву;+
35я жилариинди, гьаз гъапиш жилар Аллагьдин ликарикк йишв ву; я Ерусалимдиинди, гьаз гъапиш думу Кьудратлу Паччагьдин шагьур ву; 36ясана жвуван кӀулʼиндира ху мапӀанай, гьаз гъапиш гьич саб чӀаркьан я кӀару, я лизи апӀуз хьибдарчвухьан. 37Эгер увуз «ав» пуз ккунди аш, гьаци «ав» йип; «ваъ» пуз ккунди аш, гьаци «ваъ» йип. Хъа митӀлан артухъ вуйиб иблисдихьан ву+.

38•Учвуз гъеебхьунчвуз, дупна: «Уву шлинкӀа ул идипиш, яв улра идипну ккун, ва уву шлинкӀа силиб идипиш, яв силибра идипну ккун». 39Хъа Узу кӀуразачвузки: писвализ писвал мапӀан. Яв арччул гарцӀликкан бачӀ ккадатуриз тмунубра ккив+. 40Ва фуж, увухъди суддиз удучӀвну, яв кӀанккан ккабхьру ккуртт ккидибтуз ккаш, дугъаз яв заълан алабхьру палатра тув. 41Ва шли уву чахъди саб манзил гъягъюз мажбур апӀуруш, дугъахъди кьюб манзилра гъарах. 42Увкан тӀалаб апӀурайириз тув, ва увкан буржназ ккун апӀурайирихьан маш магьадабгъан+.

Душмнарихьна вуйи ккунивал

43Учвуз гъеебхьунчвуз, дупна: «Багахь хьайир ккун апӀин, хъа душман – даккун». 44Хъа Узу кӀуразачвузки: ичв душмнар ккун апӀинай, ва ичв кьяляхъ хъахьнайидарихъанди ккарагай+. 45Мидʼинди учву Аьршарин ичв Адашдин баяр хьидичва, гьаз гъапиш Дугъу гьам пис касар, гьамсана гъянидар Чан ригъдихъди тямин апӀура ва мархьра гьам гьякьлудариина, гьамсана нягьякь вуйидариина гьапӀра+. 46Фицики анжагъ учву ккунидартӀан ккун апӀдарш, учвуз фтин бадали пешкеш хьибди? Налук гъадабгъурайидарира гьаци апӀурадаринхъа? 47Хъа нагагь учву анжагъ ичв гъардшартӀан тебрик апӀури шулдаш, имбудари апӀурайибтӀан артухъ учву фу апӀурачвахъа? Гьаци апӀури шулдаринхъа аллагьсузарира?
48Гьаци вуйиган, ичв Аьршарин Адашси, тамамлудар йихьай+.

6

Касибариз кюмек тувуб

6^1Лигай-гьа, учву апӀру ужʼвал варидарин улихь рябкъруганси мапӀанай: даршиш Аьршарин ичв Адашдин терефнаан учвуз пешкеш хьибдар+.

2Гьаддиз, гьар фила-вушра учву касибариз ужʼвал апӀруган, кьюб маш гъяйидари чпин тярифар апӀри дупну, мистариъна кючйириъ апӀруганси, гьарйир мапӀанай. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна сарун чпин рубкьру пай вари дурубкьна+. 3Уву ужʼвал апӀруган, яв арччул хили гьапӀраш, гагул хилиз аьгъю дарибшри. 4Яв ужʼвал жиниди ибшри. Жиниди апӀурайибра рябкъру Яв Адашди думуган увуз пешкеш тувди.

Адашдиз ккарагуб

5•Хъа учву ккарагруган, варидариз рякъри кӀури, мистариъна кючйириъ ккарагуз ккуни кьюб маш гъяйидарси махьанай. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна чпин рубкьруб гъурубкьну+. 6Уву ккарагруган, яв хулаъ учӀв ва, раккин хъябкьну, душваъ шлизкӀа дярякъру яв Адашдиз ккараг. Ва жиниди апӀурайибра рябкъру яв Адашди увуз пешкеш тувди+. 7Ккарагруган, аллагьсузариси, артухъ гафар мапӀанай. Дурари фикир апӀураки, чпи гизаф гафар апӀури гъахьиш, дурар ерхьиди+. 8Гьаци дурариз ухшар махьанай, фицики ичв Адашдиз учву ккарагайиз улихьна учвуз фу ккундушра аьгъя. 9Гьаддиз гьамци ккарагай:

«Я аьршариъ айи ич Адаш!

Яв ччвур гирами ибшри.

10Яв Паччагьлугъ улубкьри.

Яв гаф аьршариъси жилиинра тамам ибшри+.

11Учуз лазим вуйи уьл гъийиз ча+.

12Учук кайи бурж учуз гьялал апӀин,
ва учура жарадарик кайи ич буржар
дурариз гьялал апӀурча.

13Учу тямягьариъ мааан, писвалихьан уьрх»+.

14Эгер учву инсанарилан хил алдабгъиш, Аьршарин ичв Адашдира учвлан хил алдабгъиди+.

15Хъа эгер учву инсанарилан хил алдадабгъиш, думуган ичв Адашдира ичв гунгьарилан хил алдабгъидар+.

Ушв бисбакан

16Учву ушв бисруган, кьюб маш гъяйидар фици пашманвалиъ кӀул ипну лицураш, гьаци учвура машар пашман дапӀну милицанай. Фицики дурари, чпи ушв бисурайиб улупуз кӀури, чпин машар язухъ гъюру гьялнаъ дерккра. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна рубкьруб дурубкьна.

17Хъа уву кӀуруш, ушв бисруган, кушар журх, машар жикӀ, 18уву ушв бисурайиб инсанариз ваъ, хъа дярякъди увухъ хъайи яв Адашдиз аьгъю шлуганси апӀин. Гьадмуган жиниди апӀурайиб вари рябкъюрайи яв Адашди пешкеш тувдивуз.

19•Жилиин девлет уч мапӀанай, мушваъ думу сурарина мюркъю ипӀуру ва угърийири, хулаъ учӀвну, гьитӀибкӀуру+.

20Аьршариин девлет уч апӀинай, душваъ думу сурарина мюркъю ипӀидар ва, угърийири, архьну, гьитӀибкӀидар,+
21Гьаз гъапиш яв девлет наан аш, яв юкӀвра гьадушваъ хьибди.

22Бедендин чирагъ ул ву. Гьаддиз, эгер яв ул марцциди вуш, яв вари беденра акуди хьибди.

23Хъа эгер яв улар чӀур духьнаш, уву вари мучӀушнаъ хьидива. Гьаци вуйиган, эгер увуъ айи акв мучӀушин вуш, думуган мучӀушин фициб шул!

24Сарихьанра кьюр агъайиз сабси гъуллугъ апӀуз шулдар, фицики дугъаз санур даккун, хъа тмунур ккун хьиди; вая сариз ужуди гъуллугъ апӀиди, хъа тмунуриз – чӀуруди. Аллагьдизра, девлетназра сатӀиди гъуллугъ апӀуз хьибдарчвухьан+.

25Гьаци вуйиган, кӀуразачвуз: ичв гъян бадали фу ипӀуруш, фу убхъуруш, ва ичв жан бадали фу алабхьуруш, гьаддин гъайгъушнаъ махьанай. Фицики уьмур – ипӀрубтӀан, хъа беден палаттӀан заан ву+.

26Завуъ айи жакьвариз лигай: дурари я убзури, я ккадабцӀури шулдар, я амбарханйириз тахил уч апӀдар. Хъа Аьршарин ичв Адашди дурар тухъ апӀура. Хъа учву дурартӀан хайлин артухъ дарнучвахъа+?

27Хъа учвкан фуж фукьан хъюгъишра, шилхьан чан уьмур саб сяаьтназкьан ярхи апӀуз шул?

28Палатдин гьякьнаанра гьаз гъайгъу качвузхъа? Чюлиъ айи лизи кюкйир фици аьхю шулаш, лигай: дурари я зегьмет зигурадар, я парча убхурадар. 29КӀуразачвузки, Сулейман паччагьди чан лап ад айи вахтнара дурарихъ гьарсабдихъ хъайисдар палтар алахьури гъахьундар+. 30Хъа гъи ади, закур цӀигъ убгурайи чюлин укӀ Аллагьди гьаци уччвуди балгурайиган, Дугъу учвʼин дицитӀан уччвуди палат алабхьидаринхъа, цӀибтӀан хътругърудар!+
31Гьаддиз, «учу фу ипӀуйкӀан», «фу убхъуйкӀан» вая «фу алабхьуйкӀан» кӀури, гъайгъушнаъ махьанай. 32Гьаз гъапиш гьамрар вари аллагьсузари агрудар ву, хъа учвуз гьамрар вари лазим вуйиб Аьршарин ичв Адашдиз аьгъя. 33Сифтена-сифте учву Аллагьдин Паччагьлугъдихъ хъергай ва Дугъу кӀурайиб вари тамам апӀбахъ йихьай. Гьаци гъапӀиш, имбуб вари Дугъу тувдичвуз. 34Гьаци вуйиган, закурин йигъан гъайгъушнаъ махьанай, закурин йигъаз чан гъайгъушнар а. Гьарсаб йигъаз чан гъайгъушнар чӀяаьн ву.

7

Жарадарин суд мапӀанай

7^1•Жарадарин суд мапӀанай, ичвра апӀидар,+
2фицики учву жарадарин фициб суд гъапӀиш, ичвра гьациб суд апӀиди. Жарадарин тахсрар учву фициб уьлчмейиинди ерцураш, ичв тахсрарра гьациб уьлчмейиинди ерциди+.

3Увуз яв улиъ айи хамхар гьидрибгъди, яв гъардшин улиъ айи чӀюрх фици рябкъюравуз? 4Ваяки яв гъардшиз: «Яв улиъ айи чӀюрх адабгъуза» – фици пидива, хъа яв улиъ хамхар ади?

5Эй кьюб маш гъяйир! Сифте яв улиъ айи хамхар адабгъ, ва гьадмуган, яв гъардшин улʼан чӀюрх фици адабгъуруш, рябкъидивуз.

6ФукӀа гирамиб хуйириз миккипан, даршиш дурар, илдицну увʼин алархьиди. Яв гавагьирар силарин улихьинди магатӀахьан, даршиш силари дурар ликариккан апӀиди+.

Ча йипай, тувдичвуз

7•Ча йипай – тувдичвуз; абгай – бихъидичвуз; раккник кучай – абццдичвуз. 8Фицики гьарсар ча кӀурайириз тувди; абгурайириз бихъиди; кучрайириз абццди+. 9Ичв арайиъ, уьл ча гъапиган, чан бализ гъван туврур айинхъа? 10Вая балугъ ча гъапиган, битӀ туврур айинхъа?

11Гьаци вуйиган, учву пис адмийир вушра, учвхьан ичв веледариз ужуб тувуз удукьруган, аьршариин али Адашдихьан хъанара ужуди Чахьан ча кӀурудариз багъишар тувуз хьибди+.

12Инсанар учвухъди фици духьну учвуз ккундуш, учвура дурарихъди гьаци йихьай. Фицики Къанундин ва Пайгъамбрарин Китабарин мяна гьамдиъ а+.

Ккуру урнар

13•Завариз арццнайи ккуру урнарианди учӀвай. Фицики яркьу урнарна дабкӀнайи рякъ аьжалихьна гъахрудар ву, ва гизафдар гьадлинтина гъягъюра.

14Гьаз гъапиш ккудудубкӀру уьмриз гъахру урнар ккурудар ву, дина гъябгъюрайи жилгъара читинуб ву. Ва цӀидаризтӀан думу бихъурадар.

Гьар йимишдиз лигну аьгъю шулу

15•Кьюб маш гъяйи пайгъамбрихьан ихтият йихьай. Учвухьна дурар марччлин гъидикь алди гъюра, айтӀан кӀуруш дурар вягьши жанаврар ву+. 16Дурар чпи туврайи бегьерниинди аьгъю хьидичвуз. Зазарилан тӀумутӀ вая пялкьярилан инжир уч апӀуз шулин+? 17Гьарсаб гъяни гьари гъяни йимиш, хъа чӀуру гьари чӀуру йимиш хуру+. 18Гъяни гьархьан чӀуру йимишар, я чӀуру гьархьан гъяни йимишар тувуз шулдар. 19Гъяни бегьер дархру гьарсаб гьар алдабтӀну, цӀигъ гъипри шулу+. 20Дурар йимишариз лигну аьгъю хьидичвуз.

Аллагьдин Паччагьлугъдиъ фуж учӀвди?

21Узуз «я Агъа, я Агъа» кӀурур, фуж вушра, Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидар, хъа зиин али Аьршарин Йиз Адашди гъапиб тамам апӀрур учӀвди.

22Узуз думу йигъан гизафдари пиди: «Я Агъа! Я Агъа! Яв ччвурнахъан учу аьяндарвалар улупури гъахьундайин? Яв ччвурниинди учу инсанарикан жинар ктаури гъахьундайин? Яв ччвурнахъди учу гизаф аьламатнан ляхнар гъапӀундаринхъа?»+

23Ва думуган дурариз жаваб тувдиза: «Узуз учву саб вахтнара аьгъюдар дарзуз. Узхьан дург йихьай учву, писвал апӀурайидар!»+

Кьюб шибритӀ

24•Гьамци, Узухъ хъебехъну, Йиз гафар тамам апӀру гьарсар кас чан хулар гъвандин шибритӀиин диврайи фагьумлу касдиз ухшар ву. 25Мархьра гъубгъну, селлерра гъафну, микӀарра хъивну ва гьамрар вари гьадму хулариина диш гъахьну, амма хулар гъадаргъундар, фицики дурар гъвандиин дивнайидар ву.

26Хъа Йиз гьаму гафар ерхьури, дурар тамам дарапӀрайи гьарсар кас чан хулар гъумриин диву фагьумсуз касдиз ухшар ву. 27Мархь гъубгъну, селлер гъафну, микӀар хъивну, вари гьамрар гьадму хулариина диш гъахьну, ва хулар гъадаргъну, хъа дурарин даргъувалра зурба хъухърумар хъайиб гъабхьну+.

28Исайи, вари гьаму гафар дупну, ккудубкӀган, мушвахь хьайикьан халкь Дугъан улупбариин мюгьтал гъахьну, 29фицики Исайи дурариз, къанунчйириси ваъ, хъа гьюкум хлиъ айириси аьгъювалар улупури гъахьну+.

8

Жузам кайир сагъ апӀуб

8^1•Иса дагъдилан улдучӀвиган, Дугъан кьяляхъди аьхючӀвеъ халкь гъюри гъахьну. 2Магьа хамран аьзар кайи сари, дуфну, Исайиз икрам дапӀну, гъапи: «Я Агъа! Увуз ккун гъабшиш, йиз хам марцц апӀуз шулвухьан»+.

3Исайи, хил гьачӀабккну, дугъак кубкӀну:

– Ккундузуз, марцц йихь, – кӀуру, ва дугъан хам дишлади марцц шулу. 4Хъа Исайи дугъаз кӀуру:

– Лиг гьа, мидкан саризра макӀан, хъа маллайихьна душну, жвув улуп, халкьдиз уву марцц хьпан шагьидвал вуди, Муса пайгъамбри дупнайиганси, гъурбан апӀуз ужуб гъайибх+.

Исайи юзбашийин гъуллугъчи сагъ апӀуб

5•Иса Кафернагьумдиъ учӀвиган, Дугъахьна римлуйирин юзбаши дуфну, гьамци тӀалаб апӀуру:

6– Я Агъа! Йиз гъуллугъчи, паралич уьзри хулаъ ахниъ итну, гизаф аьзабнакк кка.

7Исайи дугъаз кӀуру:

– Узу дуфну думу сагъ апӀидиза.

8Юзбашийи жаваб вуди гъапи:

– Я Агъа! Уву йиз хулаъ учӀвбаз узу лайикь дарза, анжагъ Уву саб гаф йип, ва йиз гъуллугъчи сагъ хьиди. 9Фицики узура жарарин хликк ккайир вуза, ва узуз мютӀюгъ вуйи эскрарра азуз. Дурарикан сариз узу «гъарах» кӀурза – думу гъягъюру, тмунуриз «гъач» кӀурза – гъюру, йиз гъуллугъчийиз «гьамци апӀин» кӀурза, дугъу тамам апӀуру.

10Му гафар гъеерхьиган, Иса мюгьтал шулу, Дугъу Чан кьяляхъди гъюрайидариз кӀуру:

– Гьякьди кӀуразачвузки, Израилиъра Аллагьдихъ гьамкьан хъугърайи кас гъяркъюндарзуз+. 11КӀуразачвузки, гизафдар, ригъгьудубчӀвруна алабхъру терефарихъан дуфну, Аьршарин Паччагьлугъдиъ ихь ата-бабйир вуйи Ибрагьимдин, Исакьдин ва Якьубдин гъвалахъ гъюн йивну дахьди+. 12Хъа Паччагьлугъдиз улупнайидар чӀатинди мучӀушназ утӀурккиди: душваъ зурба ишубна суза хьибди+.

13Хъа Исайи юзбашийиз гъапи:

– Гъарах, яв хъугънайивалиинди увуз хьибди.

Дугъан гъуллугъчи гьадмусяаьт сагъ гъахьнийи+.

Исайи гизафдар сагъ апӀуб

14•Иса Петрин хулаз гъафиган, Дугъаз цӀа алди дахънайи дугъан сижарбаб рякъюру+. 15Иса дугъан хилик куркӀу, дугъʼин али цӀа улдубчӀву, ва сижарбаб, гъудужвну, Дугъан гъайгъушнаъ учӀву+.

16Хябяхъ гъабшиган, Исайихьна жинар кучӀвнайи хайлин адмийир хъади гъафнийи. Дугъу Чан гафниинди дурарикан жинар ктаънийи ва вари иццрудар сагъ гъапӀнийи. 17Му ляхнар Ишая пайгъамбрин мелзналан дупнайи: «Дугъу ихь уьзрар Чаина гъадагъну ва ухьу сагъ гъапӀну», – кӀуру гафар кӀулиз удучӀвбаз гъашидар вуйи.

Исайихъди хьуб читин ву

18•Чан гъваларихъ гизаф халкь уч духьнади дябкъну, Исайи ученикариз люткейиъди гьюлин тмуну гъирагъдихъна гъягъюз амур гъапӀнийи+. 19Гьадмуган сар къанунчийи, дугъан багахьна дуфну, гъапнийи:

– Мялим! Уву наана гъушишра, узу Увухъди гъидиза.

20Исайи дугъаз кӀуру:

– Сулариз мугъарйир, завун ничхрариз мукьар а, хъа Инсаниятдин Бализ кӀул дивну дахъру йишв адар.

21Ученикарикан сари Исайиз гъапи:

– Я Агъа! Узухьди сифте, душну, дукӀнайи йиз адаш кивуз гъит.

22Хъа Исайи дугъаз кӀуру:

– Узухъди гъач, хъа дийихнайидари чпин гъийихдар киври.

Исайи тӀурфан яваш апӀуб

23•Иса люткейиъ эъган, Дугъан кьяляхъди ученикарра эънийи. 24Саб дупну гьюлʼин гьациб тӀурфан гъитӀибккнийики, лепйири дурарин лютке ккапӀуз саб цӀибтӀан имдайи. Хъа Иса даахнади гъахьнийи. 25Думуган ученикари, дуфну, Иса хъиргну, Дугъаз кӀуру:

– Я Агъа! Ухьуз саб чара апӀин, ихь аьжал багахь дубхьна.

26Исайи дурариз гъапи:

– Фицдар гучӀбяхяр дарнучва, хътругърудар!

Хъасин, гъудужвну, Дугъу микӀлазна лепйириз яваш хьуз амур апӀуру. Дурар лал шулу. Зурба архаинвал абхъру+. 27Дугъахъди хъайидари, мидʼин мюгьтал духьну, кӀуйи:

– Му мицир фуж вуйкӀан – микӀарра, гьюлра Чаз мютӀюгъ шлур?

Исайи жинар кайи кьюр кас сагъ апӀуб

28•Иса гьюлин тмуну гъирагъдихъ хъайи Гадарин кӀуру юрдназ гъафиган, Дугъан улихьна накьварин хьарар-дюрхъяриан кьюр жинар кайидар утӀурччвуру. Дурар гьадмукьан вягьшидар вуйики, гьадму рякъюъди сарихьанра гъягъюз шули гъабхьундайи. 29Ва сабпну дурари чӀигъар апӀуз хъюгъю:

– Яв учухъди фу вуяв, Аллагьдин Бай?! Вахт хьайизра учуз жаза тувуз дуфнана+?

30Дурарихьан ярхладиси чӀурдиин силарин аьхю лиж дарабгънайи. 31Ва жинари Исайикан тӀалаб апӀуру:

– Учу утӀуккурайихъамина гьатму силариъ учӀвузкьан гъит.

32– Гъарахай, – гъапи Исайи.

Дурарра, адмийириан удучӀвну, силариъ учӀвру. Гьадмусяаьт вари силар гъарзлансина гьюлизди урсру, ва вари штукк ккахьну йихуру. 33Хъа силарин габнар жаргъну душну, шагьриъ гьаму чпиз гъябкъюбдикан: фици жинар кайидар сагъ гъапӀнуш – варибдикан ктибтуру.

34Гьадмуган шагьрин вари агьалйир Исайин улихьна удучӀвуру ва, Думу гъяркъган, чпин юрдариан удучӀвну гъарах кӀури, миннатар апӀуру+.

9

Исайи паралич кайир сагъ апӀуб

9^1•Гьаддихъан Иса, люткейиъ эъну, тмуну гъирагъдихъ хъайи Чан шагьриз гъюру+.

2Ва магьа Дугъахьна, паралич дубхьну, сар ахниъ ахънайир хьади гъафи. Исайи, дурарин зурба хъугъвал дябкъну, паралич кайириз гъапи:

– ЮкӀв ижми апӀин, Йиз бай! Яв гунгьарилан хил алдабгъураза+.

3Мушвʼин сакьюдар къанунчйири чиб-чпикди гъапи: «Мугъу Аллагьдиз къаршу гафар кӀура»+.

4Дурарин фикрар аьгъяди, Исайи гъапи:

– Гьаз усал фикрар ичв юкӀвариъ тӀаърачва? 5Фу рягьят ву: «Яв гунгьарилан хил алдабгъураза» пуб, вая «гъудужвну лиц» пуб? 6Инсаниятдин Бализ жилиин гунгьарилан хил алдабгъуз гьюкум айиб учвуз аьгъю хьпан бадали, магьа лигай.

Хъа Дугъу паралич кайириз: «Гъудужв кӀуразавуз, гъадабгъну яв ахин, яв хулаз гъарах», – кӀуру.

7Ва думу, гъудужвну, чан хулаз гъягъюру.

8Му гъябкъю халкь мюгьтал гъахьи, ва дурари адмийириз мициб гьюкум туву Аллагьдин тярифар апӀуз хъюгъю.

Исайи Матта ктагъуб

9•Ва гьадлинтина гъягъюрайиган, Исайиз налукар уч апӀрушвахь деънайи Матта кӀуру сар кас рякъюру ва дугъаз кӀуру:

– Узухъди гъач.

Маттара, гъудужвну, Дугъахъди гъягъюру.

10Хъасин, Иса Дугъан хулаъ суфрайихъ гутайиз гъюн йивну дахънайиган, хайлин налукар уч апӀрударна гунагькрар дуфну, Дугъахъди ва Дугъан ученикарихъди деъру. 11Му аьгьвалат дябкъну, фарисйири Исайин ученикариз кӀуру:

– Ичв Мялимди налукар уч апӀурайидарихъдина гунагькрарихъди гьаз ипӀура+?

12Му гъеебхьган, Исайи гъапи:

– Духтир сагъидариз ваъ, хъа аьзарлуйириз лазим ву. 13Учву сабан «Гъурбан апӀуб ваъ, хъа рягьим апӀуб ккун апӀураза», – кӀуру гафарин мяна аннамиш апӀинай. Узу марцци касар ваъ, хъа гунагькрар дюз рякъʼина хуз Дуфнайир вуза+.

14•Хъасин, Исайихьна дуфну, Ягьʼяйин ученикари гьерхру:

– Учуна фарисйири кми-кмиди ушвар дисури шулча, хъа Яв ученикари гьаз ушвар дисурадар+?

15Исайи дурариз кӀуру:

– Швушв хурайир чпихъди хъимбукьан гагьди, сумчрин хялар гьич пашман даршлуб аьгъданчвузхъа! Хъа дурарихьан швушв хурайир гужназ гъадагъру вахт гъибди, ари гьадмуган дурари ушвар дисиди+.

16Гьич сарира йирси палатдик цӀийи цӀил ктривур, фицики, цӀийиди киву цӀил кубчӀвган, хъана аьхю урхъ адабхъди.

17Таза чяхирра йирси иржариъ убзри шулдар. Дици гъапӀиш, иржарикан урхъар ктахьиди: чяхирра удубзиди, иржарра пуч хьиди. Хъа таза чяхир цӀийи иржариъ убзру аьдат ву, думуган чяхирра, иржарра сагъди гъузди.

Риш чӀиви апӀуб ва кетӀерццнайир сагъ апӀуб

18•Исайи гьамци кӀурайи вахтна, Дугъахьна магьа сар гьяким дуфну, Дугъаз икрам дапӀну, кӀуру:

– Гьамусяаьт йиз риш йикӀру гьялнаъ айиз. Уву дуфну, дугъʼин Яв хил иливиш, думу чӀивиди гъузди.

19Иса, гъудужвну, дугъахъди гъягъюру. Дурарихъди ученикарра гъягъюру.

20Му вахтна йицӀикьюд йисандин арайиъ ифи хъибтри шлу уьзур кайи сар дишагьлийи, кьялхъянди дуфну, Исайин ккурттдин канчӀлик хил кучру. 21Фицики дугъу чав-чакди гьамци фикир гъапӀнийи: «Эгер узу Дугъан палатдик анжагъ хил кубкӀиш, узу сагъ хьидиза»+.

22Иса кьяляхъ илтӀикӀуру ва, думу дяркъну, кӀуру:

– Яв юкӀв ижми апӀин, Йиз риш! Яв хъугъували уву сагъ гъапӀунву.

Ва дишагьли сабпну сагъ гъахьнийи+.

23Хъасин Иса гьякимдин хулаз гъушу. Душваъ учӀвган, саламдин мукьмар йивурайидар ва ишларин гъугъ ипнайидар дяркъну, Исайи гъапи:

24– Гьамлин удучӀвай; риш дукӀнадар, хъа даахна.

Дурар Дугъʼин аьлхъюз хъюгъю+.

25Халкь удучӀвган, Дугъу, риш айи хулаъ учӀвну, дугъан хил гъибису, ва риш гъудужву+.

26Ва мидкан вари юрд вуйиси аваза гъарабгъу.

Кьюр кур кас сагъ апӀуб

27Иса гьадушвʼан гъягъюрайиган, «Ич язухъ апӀина, я Давудгъярин Бай!» – кӀури, Дугъан кьяляхъди кьюр кур кас гъюз хъюгъю+. 28Хъа думу хулаъ учӀвган, кур вуйидар Дугъан багахьна гъафи. Исайи дурариз кӀуру: «Узхьан учву сагъ апӀуз шулу пну, хъугъранчва?» Дурари: «Ав, я Агъа!» – гъапи. 29Гьадмуган Исайи, дурарин уларик хил кучну, гъапи:

– Ичв хъугънайивализ гъилигси ибшричвуз+.

30Ва дурариз рябкъюз хъюгъю. Хъа Исайи дурариз ижмишнаан гъадагъа дебккру:

– Лигай гьа, мидкан саризра аьгъю дарибшри+.

31Хъа дурари, кӀуруш, чӀатинди удучӀвган, думу вари юрд вуйибси, Дугъан аваза рабгъуру+.

Исайи чӀал дибиснайир сагъ апӀуб

32Уларихь акв гьибшдар удучӀвубси, магьа Дугъахьна жинар кучӀвнайивалиан чӀал дибиснайир хъади гъафи.

33Жинар ктаубси, чӀал дибиснайир улхуз хъюгъю. Ва: «Израилиъ мициб ляхин саб вахтнара гъабхьиб дар!» – кӀури, халкь мюгьтал гъахьи.

34Хъа фарисйири кӀуйи:

– Исайи жинар дурарин аьхюрихьан вуйи кьувватниинди ктаура+.

Исайиз халкьдин язухъ хьуб

35Иса, жугьдарин мистариъ аьгъювалар улупури, Аллагьдин Паччагьлугъдикан Ужувлан хабар рабгъури ва гьар жюрейин уьзрарна иццрушнар кайидар сагъ апӀури, шагьрарна гъулар вуйиси лицури гъахьну. 36Халкьарин дестйир гъяркъган, Исайиз дурарин язухъ шулу, гьаз гъапиш дурар марччлихъан хътру марччарси, улдугну, кюмексузди айи+. 37Гьадмуган Чан ученикариз кӀуру:

– Иган гизаф а, хъа убгрудар цӀиб. 38Гьаддиз игнин Агъайиз, Чан игниз убгрудар гьаъ, кӀури, ккарагай+.

10

Исайин йицӀикьюр вакил

10^1•Мидин кьяляхъ саб ражари, Чан йицӀикьюр ученикдиз Чахьна дих дапӀну, инсанарикан жинар ктауз ва гьарсаб уьзур ва гьарсаб иццрушин сагъ апӀуз кӀури, Исайи дурариз жинарин зиин гьюкум тувру. 2Магьа йицӀикьюр ученикдин ччвурар: сарпир Петр кӀури шлу Симон ва дугъан чве Андрей, Зеведейин бай Якьубна дугъан чве Югьан, 3Филип ва Варфоломей, Фома ва налукар уч апӀру Матта, Алфейин бай Якьуб ва Фадей, 4Шимон Кананит ва кьандиси Иса масу туву Искариот лакӀам хъайи Ягьуда.

ЙицӀикьюр ученикдиз табшуругъ

5Гьаму йицӀикьюр кас Исайи, гьамциб насигьят тувну, гьаъру:

– Жугьдар дарудар яшамиш шулайи йишвариз мягъянай ва Самарияйин саб шагьриъкьан муучӀванай; 6хъа улдугну чарвйирси айи Израил халкьдихьна гъарахай,+
7ва варишвариъ лицури, аьгъювалар улупури, Аьршарин Паччагьлугъ улубкьура кӀури, хабар тувай+. 8Иццурайидар сагъ апӀинай, гъийихдар чӀиви апӀинай, жузам кайидар марцц апӀинай, жинар кучӀвнайидарикан кадаай; чӀанади гъадабгъуб, чӀанади тувай+. 9-10Кьялʼан идибтӀру чӀулиъ ивну, жвувахьди гъизилин, арсран, ясана йифрин пул, я тавра, я кьюб жар палат, я ликариин алахьрудар, ясана чумакъ рякъюз магъадабгъанай. Фицики лихрур ипӀрубдиз лайикьлу ву+. 11Учву фуну шагьриъ вая гъулаъ учӀвишра, душваъ лайикьлу вуйи касдихь дергай ва, дилин удучӀвну гъягъяйиз, гьадгъан хулаъ гъузай. 12Хъа хулаъ учӀвруган, хулан эйсийиз гьамци салам тувай: «Яв хулаъ мясляаьт ибшрияв». 13Эгер думу хал лайикьлу вуш, душваъ мясляаьт убчӀвди. Эгерки думу хал лайикьлу даршиш, ичв мясляаьт учвухьна кьяляхъ хътабкиди. 14Хъа эгер шли учву кьабул дарапӀиш ва учвухъ хъпебехъиш, дугъан хулʼан вая гьадму шагьриан удучӀвурайиган, ичв ликарик кайи биширугра кмиди кадабхьай+. 15Гьякьди кӀуразачвуз: гъиямат йигъан, Содомна Гоморра шагьрариз гьадму шагьризтӀан ужу хьибди+.

Улукьуз ккимбу хъергбар

16•Магьа Узу учву жанаврарихьна гьаърайи марччарси гьаъраза: битӀарси фагьумлудар ва луфарси аьмал кадрудар йихьай+. 17Адмийирихьан ихтият апӀинай, фицики дурари учву судариз гъахиди ва чпин мистариъ урччвиди. 18Ва, учву Йиз ученикар ву кӀури, гьякимдрарихьна ва паччгьарихьна гъахиди, дураринна аллагьсузарин улихь Узкан шагьидвал апӀбан бадали+. 19Учву гъидисган, учву фу ва фици кӀуруш, дидин гъайгъушнаъ махьанай, фицики гьадму арайиъ, учву фу дупну ккундуш, учвуз дишлади ачмиш апӀиди, 20фицики думу учву ваъ, хъа учвуъ айи ичв Адашдин Рюгьну пиди+.

21Чвуччву чве йикӀуз масу тувди, хъа адашди – бай. Веледари, абйир-бабариз къаршу удучӀвну, дурар йихиди+.

22Йиз ученикар хьпаз лигну, учву варидариз даккун хьиди. Хъа шли аьхиризкьан аьгь гъапӀиш, думу дюрхну хьиди+.

23Саб шагьриан учву утӀуккруган, жара шагьриз жаргъай. Фицики дюзди кӀуразачвуз: учву Израилин вари шагьрар-гъуларилан илдицну ккудубкӀайиз, Инсаниятдин Бай гъиди+.

24Ученик чан мялимтӀан заан дар, ва гьич сар гъуллугъчира чан агъатӀан заан дар+. 25Ученик – чан мялимсир, хъа гъуллугъчи чан агъасир гъахьиш, рази духьну ккун+.

Шилхьан гучӀ дапӀну ккунду

26Гьаци вуйиган, адмийихъан гучӀ мапӀанай: учв ачухъ даршлу гьич саб гьитӀибкӀуб адар ва ашкар даршлу гьич саб жиниб адар+. 27Узу учвуз мучӀушнаъ кӀурайиб аквнахь йипай, ва Узу ичв ибахъ гъапиб гъваълан атӀабгну йипай. 28Беден йибкӀрударихьан гучӀ мапӀанай, фицики дурарихьан рюгь йикӀуз шулдар; хъа ичв беденра дубкӀну, жегьеннемдиъ ичв рюгьра пуч апӀуз Удукьрурихьан гучӀ апӀинай+.

29Саб кепкихъ кьюб гъуланжакьв масу тувдаринхъа? Ичв Адашдиз даккунди дурарикан гьич сабра жилʼина абхъидар. 30Ичв кӀулʼин али чӀарарра кмиди Дугъу гьисаб дапӀна. 31Гьаддиз гучӀ мапӀанай: гизаф гъуланжакьвартӀан учву заан вучва+.

Месигьдин аьгъювалар

32Гьаддиз Узу адмийирин улихь кьабул гъапӀу гьарсар кас Узура Йиз Адашдин улихь кьабул апӀидиза+. 33Хъа шли Узу адмийирин улихь кьабул дарапӀиш, думу Узура Йиз Адашдин улихь кьабул апӀидарза+.

Узуз лайикьлу вуйир

34•Учву фикир мапӀанайки, Узу жилиина мясляаьт хуз Дуфнайир ву кӀури; Узу мясляаьт хьади ваъ, хъа дяви хьади Дуфнайир вуза+. 35Фицики Узу адашдихьан – бай, дадайихьан – риш, сижарихьан – швушв жара апӀуз дуфназа. 36Ичв хизандиъ айидар учвуз вартӀан пис душмнар хьиди.

37УзутӀан чан адаш вая дада артухъ ккун гъапӀур Узуз лайикьлу вуйир дар; ва УзутӀан чан бай вая риш артухъ ккун гъапӀур Узуз лайикьлу дар. 38Хъа фуж, хач чан кьялʼин алди[*], Йиз кьяляхъди дарфиш, гьадмура Узуз лайикьлу дар+. 39Шли чан уьмур уьбхюз чарйир гъизигиш, дугъан думу дубгди, хъа Узу бадали чан уьмур пуч гъапӀуриз ккудудубкӀру уьмур хьибди+.

Пешкеш

40Учву кьабул апӀрури Узу кьабул апӀура, хъа Узу кьабул апӀрури Узу му дюнʼяйиз Гьаур кьабул апӀура+. 41Пайгъамбар, думу пайгъамбар хьпаз лигну, кьабул апӀруриз пайгъамбризсиб пешкеш хьибди, ва дугъри кас, думу дугърир хьпаз лигну, кьабул апӀруриз, дугъри касдиз туврубсиб пешкеш хьибди+. 42Хъа шли, Йиз ученик хьпаз лигну, гьаму бицӀисдарикан сарнуриз саб кӀифкьан мичӀли шид тувиш, гьякьди кӀуразачвуз, дугъаз чан пешкеш хьибди+.

11

Штуан апӀру Ягьʼяйин илчйир

11^1•Чан йицӀикьюр ученикдиз табшуругъар тувну ккудукӀиган, Иса, дилин удучӀвну, Галилей уьлкейин шагьрариз аьгъювалар улупуз гъягъюру.

2-3Дустагъдиъ айи Ягьʼяйи, Месигь Исайин ляхнарикан гъеебхьган, чан ученикарикан кьюр дугъаз гьамци пуз гьау: «Гъюз ккайи Месигь Уву вуна, даршиш жарариз ккилигуча?»+

4Исайи дурариз жаваб туву:

– Учвуз рябкъюрайиб ва ебхьурайиб вари, душну, Ягьʼяйиз кидибтай: 5кур вуйидариз рябкъюра, ликудар лицура, хамран уьзур кайидарин хам марцц шула, кар вуйидариз ебхьура, гъачӀидар чӀиви шула ва касибариз Ужувлан хабар рабгъура.

6Шли Узʼина вуйи хъугъвал дубградарш, думу бахтавар ву+.

Месигьди Ягьʼяйин гьякьнаан шагьидвал апӀура

7Дурар гъушу вахтна Исайи халкьдиз Ягьʼяйикан пуз хъюгъну:

– Ягьʼяйихьна ичӀи чюлиз фтиз лигуз гъушнийчва? МикӀлу тӀубччвурайи чӀеъдиз лигуз гъушнинчвахъа+? 8Шлиз лигуз гъушунчва дина? Багьа палтар али касдиз? Багьалу палтар алидар паччгьарин дараматариъ ади шулу. 9Дици даш, шлиз лигуз гъушунчва учву? Пайгъамбриз лигуз? Ав, кӀуразачвуз, пайгъамбартӀан аьхюриз лигуз гъушунчва+.

10Гьадму Ягьʼяйикан ву гьамци дибикӀнайиб: «Магьа, Яв улихьди Узу Йиз кас гьаъраза: дугъу Яв улихь Яв рякъ ккабалгиди»+.

11Дюзди кӀуразачвуз: жиларин зиин дишагьлийикан гъахьидарик штуан апӀру ЯгьʼятӀан зурба кас гъахьундар, хъа Аьршарин Паччагьлугъдиъ айидарикан варитӀан бицӀир думутӀан зурба ву+.

12Штуан апӀру Ягьʼяйин вахтарихъанмина гьамусдиз Аьршарин Паччагьлугъ, саспидар дидиъ гужниинди учӀвуз чалишмиш шулашра, мюгькамди артмиш шула+.

13Фицики Ягьʼя гъяйиз вари пайгъамбрари ва Мусайин къанунди мидкан улихь ккимиди дупна.

14Учвуз ккундуш, Гирами китабариъ дупнайиси, дуфну ккуни Илʼяс пайгъамбар Ягьʼя ву+.

15Ебхьуз ибар кайидариз гъит ебхьри!+

16Хъа гьаму заманайин насил шлихь тевза?

17Дурар, чиб-чпиз чӀигъар апӀури, раццариъ гьамци кӀури деънайи бицӀидариз ухшар ву: «Учу учвуз швутӀрамар йивури гъахьунча, хъа учву ялхъвнаркьан гъапӀундарчва; учу учвуз ишлар апӀури гъахьунча, хъа учву ишузкьан гъишундарчва».

18Ягьʼя гъафну, дугъу ипӀурдайи ва убхъурдайи, дурари дугъаз «Дугъаъ жин а» кӀуйи+.

19Инсаниятдин Бай гъафну, Дугъу ипӀуру ва убхъуру, ва дурари Дугъаз: «Лигай, магьа уьж ва пияниска, налукар гъюдюхрударинна гунагькрарин дуст», кӀура. Аькьюллувал ляхнариинди улупну ккун+.

Хътругъру шагьрар

20•Хъасин Исайи вартӀан гизаф Чав аьламатар улупу шагьрариз тягьнийир йивуз хъюгънийи, гьаз гъапиш дурари чпин гунгьар гардандиъ гъидисундайи.

21– Гьял пис хьибдияв, Хоразин! Гьял пис хьибдияв, Вифсайда! Учвуз Узу улупу гьяйбатар Тириз ва Сайдайиз гъяркънийиш, дурарин агьалйири ухдитӀан, чпихъ яснан палтар хъахьну ва кӀулʼин рюкъ алабхьну, тахсрар чпин гардандиъ дисидийи+.

22Амма кӀуразачвузки: суддин йигъан учвузтӀан Тиризна Сайдайиз рягьятди хьибди!+

23Хъа увура, Кафернагьум, аьршаризкьан за хьибдиза кӀурайна? Ваъ, гурбагуриъ абхъдиву, фицики учвухь улупу аьламатнан ляхнар Узу Содомдиъ улупнийиш, думу гьамусра сагъ-саламатди гъубздийи.

24Гьаддиз кӀуразачвузки, гъиямат йигъан учвузтӀан Содомдин агьалйириз рягьятди хьибди.

Узухьна гъачай, эргвал йивидичва

25•Хъасин Исайи гъапи: «Адаш, заваринна жиларин Агъа! Аьяндрарихьанна аькьюллударихьан гьитӀибкӀнайиб бицӀи касариз ачухъ апӀбаз Увуз чухсагъул!

26Ав, Адаш, Увуз думу Яв ужувлан ният гьаци дубхьну ккундувуз.

27Йиз Адашди Узуз вари тувну. Адашдилан гъайри, Бай фуж вуш, саризра аьгъдар, ва БализтӀан гъайри, Адаш саризра аьгъдар. Хъа Бали шлиз ачмиш гъапӀиш, гьадгъаз Адаш аьгъю хьиди+.

28Эргну хъадахънайидар вари Узухьна гъачай, ва Узу учвуз рягьятвал тувдиза+.

29Узу гъюдлир ва фурс ктрур вуза. Йиз табшуругъарин юрккагъ учвʼин иливай ва Узхъан вари дубгъай – архаинвал хьибдичвуз.

30Гьаз гъапиш Узу учвухьна тувру юрккагъ – ужʼвал ву, ва Узу учвʼин иливру гъагъра пучӀуб ву»+.

12

Султ йигъкан гьюжат

12^1•Саб султ йигъан Иса дяхин дубзнайи хутӀлиантина гъягъюру. Гаш дубхьнайи Дугъан ученикари, дяхнин кӀулар улдутӀну, китӀишну, итӀуз хъюгъру. 2Му гъябкъю фарисйири Исайиз гъапи:

– Магьа Яв ученикари султ йигъан Къанунди гъадагъа дапӀнайи ляхин апӀура.

3Хъа Исайи дурариз кӀуру:

– Чазна чахъди хъайидариз гаш гъабхьи вахтна Давудри гьапӀнуш, Гирами китабариан гъурхундарнучва+? 4Фици думу Аллагьдин хулаъ учӀвнуш ва дугъуна дугъахъди хъайидари я чаз, я чан юлдшариз итӀуз гъадагъа вуйи, хъа анжагъ маллйиризтӀан итӀуз ихтияр адру Аллагьдиз бахш дапӀнайи уьлер фици гъитӀнуш, гъурхундарнучва? 5Ясана учву, Аллагьдин хулаъ маллйири султ йигъандин къайда чӀур апӀурашра, дурар тахсиркрар гьисаб дарапӀбакан Къанундиъ гъурхундарнучва? 6КӀуразачвузки: мушвахь Аллагьдин халтӀанра зиина Вуйир хьа+. 7Эгер учвуз: «Гъурбан апӀуб ваъ, хъа рягьим апӀуб ккундузуз», кӀуру гафарин мяна аьгъяйиш, учву тахсир ктрудар тахсиркар ву, пидайчва, 8фицики Инсаниятдин Бай султ йигъʼинра Агъа ву.

Хил деебццнайи кас сагъ апӀуб

9•Хъасин Думу жугьдарин мистаз гъягъюру. 10Душваъ хил деебццнайи сар кас айи. Исайик саб тахсир кипбан бадали, маллйири Дугъхьан гьерхру:

– Мусайин Къанундиинди султ йигъан иццурайир сагъ апӀуз хай шулин+?

11Исайи дурариз гьамци жаваб туву:

– Учвкан сарира султ йигъан ичӀаъ абхъу чан чарва ададабгъди гъибтрин? 12Хъа чарватӀан инсан гизаф багьа даринхъа? Гьаци вуйиган, султ йигъанра ужʼвал апӀуз хай шулу+.

13Хъасин Исайи хил деебццнайириз кӀуру:

– Яв хил гьачӀабкк.

Дугъу хил гьачӀабккуру, ва гьадмусяаьт думу гьатмуну хилси сагъ шулу+. 14Душвʼан фарисйири, чӀатинди удучӀвну, Иса фици пуч апӀуруш, йикьрар йитӀуру.

Магьа йиз гъуллугъчи

15Хъа Исайиз мидкан аьгъю шулу ва дишла удучӀвну гъягъюру. Дугъан кьяляхъди гизафдар гъягъюру, ва Дугъу иццурайидар вари сагъ апӀуру. 16Ва Чакан шлизкӀа жарадариз пуб гъадагъа апӀуру+. 17Му вари мици, Аллагьди Ишая пайгъамбрин мелзналан гьамци гъапиб кӀулиз удубчӀвбан бадали гъабхьнийи:

18«Магьа Узу кадагънайи Йиз Гъуллугъчи.

Узуз Ккунир. Дугъʼин Йиз юкӀв рази ву.

Дугъахьна Йиз Рюгьра гьаъраза.

Ва Дугъу вари жугьуд дару халкьариз,
гьякьвалин вахт улубкьна кӀури, хабар тувди.

19Думу я гьюжатназ удучӀврур дар,
я чӀигъар апӀрур дар,
ва кючйириъ саризра Дугъан сес ебхьидар.

20Дугъу, улубкьну ккуни гьякьвал
гъалибвалихьна дархидикьан гагьди,
дюбгъну кебхнайи чӀеъ ктубтӀидар
ва хъудубгурайи гъахма ктӀубшвидар.

21Ва вари миллетари Дугъахъ йирфар
хъирчну хьибди».

Иса ва иблис

22•Дидин кьяляхъ Исайихьна, жинар кади, дярябкъру ва чӀал дибиснайи сар кас хуру, Дугъу думу кас сагъ апӀуру, гьаци думу чӀалниинара гъюру ва дугъан улариз рябкъюзра хъюгъру.

23Му ляхниин вари халкь аьжайиб шулу ва дурари гьамци кӀуру: «Гьаяман гьаму Давудгъярин Бай вушул гьа?»+

24Хъа мидкан деебхьну, фарисйири кӀуру:

– Дугъу жинар жараси ваъ, хъа жинарин аьхюр вуйи Велзевулин кьувватниинди ктаура+.

25Амма Исайи, дурарин фикрар аьгъяди, гьамци гъапи:

– Чан айитӀ душманвал ади, пай гъабши гьарсаб паччагьлугъ ичӀи шул, арайиъ душманвал айи я саб шагьур, я саб хизан гъудрубзур. 26Эгер шейтӀни шейтӀан ктаураш, думу чав чаз къаршу дубхьна: дидин паччагьлугъ фици сагъди гъубздихъа? 27Ва эгер Узу жинар Велзевулин кьувватну ктаураш, ичв адмийири дурар шлин кюмекниинди ктаура? Магьа гьамди учву гьякь дарувал улупура+. 28Дугъриданна, Узу жинар Гирами Рюгьниинди ктаураш, ичв арайиз Аллагьдин Паччагьлугъвал магьа хъубкьна.

29Гьаци дарш сарихьанра, гуж кайирин хулаз дуфну, душв тӀараш апӀуз хьибдар – эгер эйси йитӀну адарш; гъийитӀган, хал тӀараш апӀуз шул. 30Фуж Узухъди дарш, думу Узуз къаршу ву ва шли Узухъди уч апӀурадаш, дугъу зяя апӀура+.

31Гьаддиз кӀуразачвуз: адмийирин гьарсаб гунгьилан ва Аллагьдиз къаршу гафналан хил алдабгъиди, хъа Гирами Рюгьназ къаршу гафналан хил алдабгъидар+. 32Эгер шли Инсаниятдин Бализ къаршуди чӀуру гаф гъапиш, дугълан хил алдабгъиди, хъа шли Гирами Рюгьназ гъапиш, дугълан я гьамус, ясана гъюз имбу уьмриъ хил алдабгъидар.

Гьар ва дидин бегьер

33Учву гьарра ва дидин йимишра гъяниб ву йипай, ясана гьарра ва дидин йимишра чӀуруб ву йипай; гьар йимишдиз лигну аьгъю шулу+.

34Эй битӀракан гъахьидар! Учвхьан, пис юкӀвар ади, ужуб гаф пуз фици хьибдичвухьан?! Фицики инсандин мелз, чан юкӀв фти абцӀнаш, гьаддикан улхури шулу+. 35Ужур касди чан хазнайиан ужуб, хъа чӀуру касди чан хазнайиан чӀуруб адабгъуру+. 36КӀуразачвузки, инсанари чпин гьарсаб гьавайи гафнан жаваб гъиямат йигъан тувди+. 37Фицики, яв гафариз дилигну, уву гьякь вая нягьякь апӀиди+.

Исайикан аьламат улупуб ккун апӀуб

38•Гьадмуган къанунчйириканна фарисйирикан бязидари Исайиз кӀуру:

– Мялим! Учуз уву АллагьдихьантӀан даршлу саб аьламат улупну ккундучуз+.

39Хъа Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Хътругъру ва аьрбатан гьамусдин адмийири аьламатнан лишнар улупуб ккун апӀура, хъа дурариз, Юнус пайгъамбрин кӀулʼина гъафи аьламатналан гъайри, жара аьламат рябкъидар+. 40Юнус пайгъамбар фици шубуд йигъанна шубуд йишван зурба балугъин фуниъ ади гъахьнуш, гьаци Инсаниятдин Байра шубуд йигъанна шубуд йишван жилин айитӀ хьиди+. 41Гъиямат йигъан суд апӀру вахтна Ниневия шагьрин агьалйир гьамусдин адмийирин гунгьарин шагьидарди гъудужвиди, фицики дурари Юнусди улупу аьгъюваларихъ хъебехъну, гунгьар гардандиъ гъидисну; хъа мушвахь ЮнустӀанна зурба Вуйир хьа+.

42Гъиямат йигъан суд апӀру вахтна кьиблайин паччагь-ханумди, гьамусдин адмийириз къаршу гъудужвну, дурар тахсиркар апӀиди, фицики думу дюнʼяйин тму кӀулиан Сулеймандин фагьумлувалихъ хъпехъуз гъафнийи; хъа магьа мушвахь СулеймантӀан зурба Вуйир хьа+.

Жин кьяляхъ хътабкуб

43•Чиркин рюгь, инсандиан удубчӀвиган, шид адрушвариъ либцури, чаз архаинвал абгури шулу, дибрихъиган, 44кӀуру: «Узу утӀубкку йиз хулаз хътабкидиза». Хътабкубдиз хал ичӀиди, ичӀибкнади ва марцц дапӀнади рябкъюру. 45Гьадмуган диди, дубшну, хъана ургубсан жин чахъди хуру, дурар дугъаъ учӀвну яшамиш шулу, ва думу касдиз улихьдитӀан гьамус артухъ пис шулу. Гьациб хьибди гьамусдин хътругъру адмийиризра+.

Исайин дада ва чвйир

46•Исайи халкьдиз гьаму гафар кӀури имиди, магьа Исайин дадана чвйир дуфну, Дугъахъди гаф-чӀал апӀуз ккунди, чӀат дугъужвнади шулу+. 47Ва сар шли-вуш Дугъаз кӀуру:

– Магьа Яв дадана чвйир, Увухъди гаф-чӀал апӀуз ккунди, чӀат дийигъна.

48Чаз гьамци гъапириз Исайи кӀуру:

– Йиз дада фуж ву ва Йиз чвйир фужар ву?

49Хъа Чан ученикарихьинди хил гьачӀабккну, кӀуру:

– Магьа Йиз дада ва Йиз чвйир, 50фицики Аьршарин Йиз Адашдин гаф тамам апӀрур Йиз чвера, чира, дадара вуйиз+.

13

Тум убзрурикан тахалус

13^1•Гьадму йигъан хулʼан удучӀву Иса Галилей гьюлихъна душну деъру. 2Дугълан гизаф халкь илтӀибшнийи, ва гьаддиз Думу люткейиъ эънийи, хъа халкь гьюлин гъирагъдихъ гъубзнийи. 3Исайи дурариз, аьгъювалар улупури тахалусариинди гизафдарикан гъапнийи. Дугъу кӀуру:

– Сар нежбер тум убзуз удучӀвуру. 4Убзурайиган, гьацӀар удрар рякъюхъ дахьру – дурар, жакьвар дуфну, удуру. 5Сакьюдар удрар гъван ккайи, руг цӀибтӀан алдру йишвʼина дахьру, ва дурар ухди ктучӀвуру, гьаз гъапиш ругдин гъат чӀиллиб вуйи. 6Ригъ гъапӀган, дурар чурхуру, ва, ччивар зяифди хьпаз лигну, ерццуру. 7ГьацӀар удрар зазарин тумрягъ гъяхьру, ва аьхю гъахьи зазари дурар ккаъру. 8Хъа садар удрар авадан ругдик кахьру, дурари бегьер хуру: фундари – варж, фундари – йирхьцӀур, хъа фундари – сумчӀур ражари артухъ. 9Шлин ибариз ебхьураш, гъит ебхьри+.

Тахалусарин мяна

10•Багахь духьну, ученикари Дугъхьан гьерхру:

– Уву халкьдиз тахалусариинди гьаз кӀурава?

11Дугъу дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Гьаз гъапиш учвуз Аьршарин Паччагьлугъдин сирар аьгъю хьуб тувначвуз, хъа имбудариз тувнадар+. 12Фицики шлиз аш, дугъаз хъана тувди ва артухъра хьибди, хъа шлиз адарш, айибра тадабгъиди+. 13Гьаддиз дурариз тахалусариинди кӀураза, дурариз, лигурашра, рябкъюрадар, хъпехъурашра, ебхьурадар ва гъаври ахърадар. 14Ишая пайгъамбри магьа гьамци дупнайиб дурариин улубкьура:

«Учвуз ебхьуз гъеебхьунчвуз,
хъа гъавриъ ахъидарчву,
учвуз рябкъюз гъябкъюнчвуз,
хъа мучӀуди гъуздичва.

15Гьаз гъапиш му инсанарин юкӀвар хъунти духьна.

Дурарин ибариз читиндитӀан ебхьури имдар.

Дурариз, улар уьлчӀюкьнамиди, фукӀара рябкъидар.

Гьаци дубхьнаки, дурариз рябкъюзра
рябкъюри имдар.
Ебхьузра ебхьури амдар,
ва хъунти юкӀвар гъавриъ ахърадар,
ва, чпи сагъ апӀбан бадали,
Аллагьдихьинди илтӀикӀидар»+.

16Учву, улариз рябкъюрайидар ва ибариз ебхьурайидар, бахтаврар вучва!+
17Фицики дюзди кӀуразачвуз: гизаф пайгъамбраризна марцци касариз учвуз рябкъюрайиб рябкъюз ккундийи, хъа гъябкъюндар, ва учвуз ебхьурайиб ебхьуз ккундийи, хъа гъеебхьундар+.

Тахалусдин мяна

18•Магьа тум убзрурикан вуйи тахалусдин мяна: 19Аьршарин Паччагьлугъдикан гаф гъеебхьиган, дидин гъаври даршулайи гьарсар касдихьна иблис гъюру ва дугъан кӀваъ дубзнайиб гьитӀибкӀуру: рякъʼина ахьу удрар магьа гьадму ву. 20Гъван ккайи йишвʼина ахьу удрари, Аллагьдин гаф деебхьну, дишла шадди кьабул апӀрур вуйиб улупура. 21Хъа дугъакк ччив ккадар, гьаддиз думу цӀиб вахтназтӀан дар. Аллагьдин гаф себеб вуди чахъ хъергруган, ясана саб хатӀа-бала гъядябхъруган, думу гьадму сяаьт гафнахьан гьудучӀвуру+. 22Зазар-варжйиригъ дахьу удрари Аллагьдин гаф деебхьну, гьар йигъандин гъайгъушнари ва девлетназ вуйи нефсну ккагънайи кас улупура. Мицир касдиъ гафну бегьер тувдар+. 23Авадан ругдик кахьу удрари, Аллагьдин гаф деебхьну, дидин гъавриъ ахъру кас улупура. Ари гьадму варж, йирхьцӀур, вая сумчӀур ражари артухъ бегьер туврайи удрариз ухшар ву+.

АчӀал

24Исайи халкьдиз сабсана тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз барабар ву: сар касди чан хутӀлиъ марцци тум убзуру. 25Адмийир даахнайиган, дугъан хайир даккни кас дуфну, дубзнайи хутӀлиъ ачӀлин тум дабгъуру. 26Чар ктубчӀвуру. Дяхни кӀул апӀуз хъюгъган, адмийириз душвягъ ачӀалра ктубчӀвури рябкъюру. 27Ва хулан эйсийихьна дуфну, дугъан лукӀари кӀуру: «Учу яв хутӀлиъ гъубзуб марцци тум вуйич, аьхир. Душваъ ачӀал наънан арайиз гъафну?» 28Дугъу дурариз кӀуру: «Думу йиз хайир даккни касди гъапӀуб ву». Хъа лукӀари кӀуру: «Увуз ккундуш, душну ачӀал апӀуча?» 29Дугъу кӀуру: «Ваъ, ачӀал апӀруган, дяхинра уьчӀюбгъиди. 30Иган хъубкьайиз, дяхнихъди ачӀалра гъибтай. Иган хъубкьган, узу иган убгрудариз пидиза: сифте ачӀал дапӀну, цӀигъ ургбан бадали, дурар гъварч-гъварчди йитӀай, хъа дяхин йиз танхаризди уч апӀинай»+.

Дилкан тахалус

31•Исайи дурариз хъана жара тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз ухшар ву: сар касди бистниъ бицӀи дил кивру. 32Дил, учв варитӀан бицӀиб вушра, хъубкьган, думу, бистниъ варитӀан аьхюб дубхьну, гьарси шулу, гьаци вуйиган дидигъна завун ничхрар гъюру ва дидин циркларигъ мукьар апӀуру+.

Дуникан тахалус

33Исайи дурариз хъана жара тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ, дишагьлийи, гъадабгъну, шубуб сеъ хюйик капӀну, хамир вари утуз гъибту дуниз ухшар ву+.

34Гьамрар вари Исайи халкьдиз, тахалусар хури, ктитури гъахьну, ва, тахалус дархиди, фукӀара кӀури гъахьундар. 35Исайи тахалусариинди пуб пайгъамбрин мелзналан улдучӀву гьаму гафар кӀулиз удучӀвбаз вуйи:

«Узу улхруган, тахалусариинди улхидиза,
ва дюнʼя ккебгъхъанмина вуйи сирар
тахалусариинди кдитидиза».

АчӀликан вуйи тахалусдин мяна

36Хъасин уч духьнайи халкьдихьан гьудучӀвну, Иса хулаз гъюру. Дугъан ученикарра Дугъахъди гъюру, ва хулаъ чпитӀан амдру вахтна дурари Дугъкан тӀалаб апӀуру:

– Учу хутӀлиъ ктубчӀву ачӀликан вуйи тахалусдин гъаврикк ккаъ сарун. 37Ва Дугъу жаваб вуди гъапи:

– Марцци тум убзурайир Инсаниятдин Бай ву. 38ХутӀил дюнʼя ву, марцци удрар Аллагьдин Паччагьлугъдиъ айи касар ву; хъа ачӀал иблисдин баяр ву+. 39Дурар гъурзу душман иблис ву, иган убгувал гъиямат йигъ ву, хъа иган убгрудар малайикар ву+. 40Гьаци вуйиган, фици ачӀал дапӀну, укӀ цӀигъ убгуруш, гьаци хьибди аьхирзамандин вахт улубкьиган: 41Инсаниятдин Бали Чан малайикар гьаъди, дурари Дугъан Паччагьлугъдиъ айи вари гунагькрарна къанунсуз ляхнар апӀурайидар гъядягъну, уч апӀиди+
42ва дурар жегьеннемдин цӀигъна гатӀахьиди; душваъ зурба ишуб, суза-фигъан абхъди+. 43Гьадму вахтна дугъри касари чпин Адашдин Паччагьлугъдиъ ригъдиси нур тувди. Ебхьуз ибар кайидариз гъит ебхьри+.

Жиликк ккивнайи хазнайикан тахалус

44Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз барабар ву: сар касди, хутӀлиъ жиликк хазна гъибихъган, думу чан айиси ккивру. Дугъу, кьадар адрукьан шад духьну, чаз айи-адруб вари масу тувну, гьадму хутӀил чазди гъадабгъуру.

Гавагьирикан тахалус

45Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдизра ухшар ву: Сар алверчийи багьалу гавагьирар агури шулу. 46Саб ражари дугъаз уларин акв гъабхрубсиб успагьи гавагьир масу туври рябкъюру, ва дугъу, душну, чаз айи-адруб вари масу тувну, гьадму гавагьир гъадабгъуру.

Чуликан тахалус

47Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдизра ухшар ву: балугъчйири гьюликк чул ккипру ва гьар жюрейин балугъар дисуру+. 48Чул абцӀган, думу гъирагъдихъна ктабгъуру, ва, дидин гъвалахъ деъну, ужудар гъюдюхну, чӀурудар гатӀахьуру+. 49Гьаци хьибди гъиямат йигъан: малайикар гъиди ва дурари дугъри касарихьан писдар жара апӀиди,+
50ва дурар жегьеннемдин цӀигъна гатӀахьиди. Душваъ зурба ишуб, суза-фигъан абхъди+.

51Исайи дурарихьан гьерху:

– Гьамдин варибдин гъавриъ ахъунчву?

Дугъаз дурари: «Ав», – гъапи.

52Исайи дурариз гъапи:

– Гьаддиз Аьршарин Паччагьлугъ аьгъю гъапӀу гьарсар къанунчи, чан сундхиан гьам цӀийиб, гьамсана йирсиб адабгъурайи хулан эйсийиз ухшар ву.

Чан багъри шагьриъ ва хулаъ пайгъамбриз гьюрмат ади шулдар

53•Гьаму тахалусар кидитну ккудубкӀган, Иса дилин гъушу. 54Чан багъри шагьриз дуфну, дугъу жугьдарин мистаъ халкьдиз аьгъювалар улупуз хъюгъю. Вари мюгьтал духьнайи:

– Мугъан мукьан фагьум ва кьувват наънан вуйкӀан? – кӀуйи дурари. –+
55Думу харатчийин Бай даринхъа? Дугъан дадайиз Марʼям кӀурдаринхъа, Дугъан чвйирра Якьуб, Юсуф, Симон ва Ягьуда даринхъа+? 56Дугъан чйирра вари ухьухъди хъадаринхъа? Дугъан му вари кьудрат наънан вуйкӀан?

57Дурариз Дугъахъ хъугъуз ккун гъабхьундайи.

Исайи дурариз гъапи:

– Гьюрмат адру пайгъамбар хьуб мумкин дар, хъа чан багъри шагьриъ ва хулаъ пайгъамбриз гьюрмат ади шулдар+. 58Исайи душваъ, дурарин хъугъвал адрувализ дилигну, улупуз ккайи гизаф аьламатар улупундайи.

14

Штуан апӀру Ягьʼяйин аьжал

14^1•Гьадму вахтари Галилей уьлкейин гьякимдар Гьироддиз Исайикан хабар шулу. 2Дугъу чан гъуллугъчйириз кӀуру:

– Думу кас якьинди штуан апӀру Ягьʼя ву. Думу, гъачӀихъан, чӀиви духьна, гьаддиз дугъхьан гьацдар аьламатар улупузра шула+.

3Гьиродди гьаддиз гьамци фикир гъапӀнийи: улихьнаси дугъу чан чве Филипдин хпир Иродиадайин кӀуллан Ягьʼя дидисну, зунжрарихъди йитӀну, дустагъдиъ итнийи+. 4Ягьʼяйи Гьироддиз, яв чвуччвун хпирихъди хьуз хай шулдар, гъапнийи. 5Ва Гьироддиз Ягьʼя йикӀуз ккун гъабхьнийи, амма халкьдихьан гучӀбу гъакӀундайи, гьаз гъапиш халкьди Ягьʼя пайгъамбар ву кӀури гьисаб апӀурайи+. 6Гьирод бабкан гъаши йигъан Иродиадайин шуру шадлугъназ дуфнайидарин улихь ялхъван гъапӀнийи, ва Гьироддиз ялхъван кьабул гъабхьнийи. 7Гьирод гьадмукьан рази гъахьнийики, дугъу шуру фу тӀалаб гъапӀишра, гьадму кӀули адабгъуз ху гъапӀнийи+. 8Шурура, чан дадайи алаъну, гьамци гъапнийи:

– Гьамшвахь ва гьамусяаьт узуз ленгерийиъди штуан апӀру Ягьʼяйин кӀул алдабтӀну аьбкъин.

9Паччагьди, учв фукьан пашман гъахьнушра, хяларин улихь ху апӀбаз лигну, шуран улихьна Ягьʼяйин кӀул алдабтӀну хуз буйругъ тувру. 10Ва гьаъдари дустагъдиъ Ягьʼяйин кӀул алдабтӀуру. 11Дугъан кӀул, дубхну, шурахьна тувру, шурура чан дадайихьна гъабхуру. 12Хъасин Ягьʼяйин ученикар дустагъдиз дуфну, дугъан беден гъадабгъну дубхну, накьвдик кивру, хъасин дурари, Исайихьна душну, гъабхьиси вари ктибтуру+.

Хьуд агъзур кас тухъ апӀуб

13•Му хабар гъеебхьу Иса, люткейиъ эъну, фужкӀа адру саб халват йишваз хъапӀну, гъягъюру, хъа мидкан хабар дубхьну, адмийир, чпин шагьрар гъитну, Дугъан кьяляхъди ликри гъягъюз хъюгъю. 14Люткейиан удучӀву Исайиз аьхючӀвеъ халкь уч духьнади рябкъюру ва, дурарин язухъ дубхьну, Дугъу уьзрар кайидар сагъ апӀуру. 15Хябяхъ гъабшиган, Исайихьна дуфну, ученикари Дугъаз кӀуру:

– Му йишв касра адру йишв ву, вахтра сарун кьан дубхьна, халкьар деет, гъит дурари, багарихь хьайи гъулариз душну, чпиз ипӀруб гъадабгъри.

16Хъа Исайи дурариз кӀуру:

– Дурар наанакӀа гъягъюб лазим дар, дурариз ипӀруб учву тувай+.

17Ученикари Дугъаз гъапи:

– Учухь мушваъ, хьуб уьлна кьюб балугътӀан гъайри, фукӀа хьадарчухь.

18Исайи ученикариз, дурар Чахьна аькъин, кӀуру. 19Ва халкьдиз майдандиин деуб амур дапӀну, гьадму хьуб уьлна кьюб балугъ гъадагъну, завузди дилигну, Аллагьдин ужувлакк ккахьри, дупну, уьлер гьудутӀну, ученикарихьна тувру, хъа дурари халкьдиз тувру. 20Вари халкьди ипӀуру, тухъ шулу ва хъиригъу кьацӀари йицӀикьюб тавра ацӀру. 21Уьлна балугъ гъипӀу жиларин кьадар хьуд агъзурихьнакьан вуйи. Дурарихьна хъана дишагьлийирина бицӀидарира гъипӀнийи+.

Иса гьюлилан гъягъюб

22•Мидин кьяляхъ Исайи, Чав сабан халкь гьаъри имиди, Чан ученикариз люткейиъ эъну, Галилей гьюлин тмуну гъирагъдихъна сирнав апӀуб амур апӀуру. 23Халкь алдабгъиган, Иса, ялгъузди ккарагбан бадали, дагъдиз удучӀвуру ва хябяхъдизкьан сарди гьадушваъ гъузру+. 24Хъа лютке гьюлин гьацӀкьяларизкьан дурубкьнайи ва думу лепйири зарбди ккалабкьурайи, гьаз гъапиш гъаншар микӀ хъиврайи. 25Ахсрар ккиврайи вахтна Иса гьюлилан ликар алдагъури люткейихьна гъюрайи. 26Хъа ученикариз, Думу гьюлʼинди гъюри дяркъну, гьаци гучӀ гъабхьнийики, Думу гъарантуси гьугъужвну, дурариан гучӀбан гьарйир адахьуру+. 27Ва гьадмусяаьт Исайи дурариз гъапи:

– ЮкӀв ижми апӀинай, му Узу вуза, гучӀ мапӀанай.

28Хъа Петри Дугъаз гъапи:

– Я Агъа, эгер дугъриданра Уву вуш, узуз Увухьна штун зиинди гъюз амур апӀин.

29Дугъу гъапи: «Гъач». Ва люткейиан эдеъну, Петр штуинди гъягъюз хъюгъю ва, Исайихьна хъуркьрайиган, 30гужал микӀ хъивну гъябкъюрик гучӀ кабхъру ва, ккахъуз хъюгърайири, чӀигъар апӀуру:

– Я Агъа, узу ккахъуз мигъитана.

31Исайи дишла, хил гьачӀабккну, думу дисуру ва дугъаз кӀуру:

– Эй Узʼин бегьем хъугъвал алдрур, уву гьаз шаклу гъахьунва+?

32Дурар люткейиъ учӀвган, микӀ яваш гъабхьи. 33Хъа люткейиъ айидари, Дугъаз икрам дапӀну, кӀуру: «Дугъриданна Уву Аллагьдин Бай вува»+.

Геннисаретдиъ иццурайидар сагъ апӀуб

34Дурар, сирнав апӀури, Геннисаретдин ругарихьна гъюру+. 35Иса аьгъю духьну, душван агьалйири варишвариъ хабар дебккру ва Дугъахьна вари иццурайидар хуру. 36Дурари Исайикан анжагъ Дугъан ккурттарин канчӀарик куркӀузкьан гъитуб тӀалабар апӀуйи. Вари Дугъак куркӀрудар сагъ шуйи.

15

Абйирилантина гъузнайи аьдатар

15^1•Мидин кьяляхъ Исайихьна Ерусалимдиан фарисйирна къанунчйир гъюру, дурари кӀуру:

2– Яв ученикари ихь абйирин аьдатар гьаз кӀули гъахурадар? Дурари, уьл ипӀруган, хилар жикӀурадар!+

3Хьа Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Учвура, ичв аьдатар уьрхбан бадали, Аллагьдин табшуругъар гьаз кӀули гъахурадарчва+? 4Аллагьди табшурмиш гъапӀундаринхъа, «адашдизна дадайиз гьюрмат апӀинай» ва «адашдизна дадайиз люкьнар апӀрур аьжализ лайикь ву», кӀури. 5Хъа учву фу кӀури шулчва? Эгер сари чан дадайиз вая адашдиз «Узу увуз буржлу вуйиб Аллагьдиз бахш дапӀназа», гъапиш, 6дугъу сарун чан адашдизна дадайиз гьюрмат апӀуб лазим дар, кӀурачва. Гьамци кӀури, Аллагьдин гаф тамам апӀурадарчва. 7Эй кьюб маш гъяйидар! Ишая пайгъамбри ичв гьякьнаан хуб ужуди дупна:+

8«Гьаму адмийири Узуз гьюрмат ушвниинди апӀура,
хъа дурарин юкӀвар Узхьан ярхла ву.

9Давди дурари Узуз икрам апӀура,
фицики дурари инсанарин аьдатар уьрхюз улупура»+.

Инсан фти чиркин апӀуру

10Хъасин Исайи, халкьдиз дих дапӀну, кӀуру:

– Узухъ хъебехъай ва аннамиш апӀинай: 11ушвниъ убчӀврайибди ваъ, хъа ушвниан удубчӀвурайибди инсан чиркин апӀуру+.

12Кьандиси Исайиз багахь духьну, ученикари кӀуру:

– Фарисйириз Уву гъапибдикан гиран гъабшиб, аьгъяйвуз?

13Исайи жаваб вуди гъапи:

– Чав ктриву гьарсаб рук-кюл Аьршарин Йиз Адашди ччивариан уьчӀюбгъиди+. 14Дурарикан фикир мапӀанай. Дурар, улихь гьучӀвну, курар хъади гъягъюрайи курар ву. Хъа кури кур хъади гъягъруган, дурар кьюридра ичӀаъ ахьди+.

15Мидиз жаваб вуди Петри кӀуру:

– Учуз тахалусдин мяна ачухъ апӀина.

16Исайи гъапи:

– Учвура гьамцдарин гъавриъ ахънаданчва? 17Ушвниъ убчӀвуб вари фуниз рубкьрувалин ва дилинтина чӀатинди удубчӀвну гъябгърувалин гьаз гъавриъ ахърадарчва? 18Хъа ушвниан удубчӀвурайиб кӀваанмина гъюра, ва диди инсан чиркин апӀура+. 19Фицики чӀуру ниятар, йивбар-йихбар, кьяппавалар, аьрбатанвалар, икӀ апӀбар, кучӀлар, футнйир – гьамрар вари кӀваан удучӀвурайидар ву+. 20Гьамцдари инсан чиркин апӀуру, хъа дижрикӀру хиларихьди уьл гъипӀну кӀури, инсан чиркин шлуб дар.

Дишагьлийин хъугъувал

21•Хъасин дилин удучӀву, Иса Тир ва Сидон шагьрарин аьтрафариз гъягъюру. 22Магьа Хананей уьлкейиан вуйи сар дишагьлийи, ишури дуфну, Исайиз кӀуру:

– Я Агъа, Давудгъярин Бай, йиз язухъ апӀина! Йиз риш, жинар кучӀвну, аьхю балайикк кка+. 23Хъа Исайи дугъаз чӀалкьан гъапундайи. Ученикари, багахь духьну, Исайикан ккун апӀуру:

– Думу дишагьли хъутӀуркк, гьаз гъапиш дугъу ихь кьяляхъ чӀигъ хъипна. 24Дугъу жаваб вуди кӀуру:

– Узу анжагъ Израилин хъудургнайи чарвйирихьна Гьаънайир вуза+. 25Хъа дишагьлийи, дуфну, дугъаз икрам дапӀну, кӀуру:

– Я Агъа, узуз кюмек апӀин сарун.

26Хъа Исайи гъапи:

– Баяр-шубарихьан тадабгъну, уьл хуйириз ккипуз хай даршул+.

27Хъа дишагьлийи жаваб туву:

– Дюзди кӀурава, Агъа, хъа хуйирира чпин эйсийин суфрайилан ахьу уьлин урклар итӀуру.

28Гьадмуган Исайи дугъаз кӀуру:

– Эй дишагьли! Яв хъугъувал зурбаб вуяв. Гъит увуз ккуниганси ибшри.

Ва дугъан риш гьадмусяаьт сагъ гъахьнийи.

Исайи гизафдар сагъ апӀуб

29•Гьадлин гьудучӀвну, Иса Галилей гьюлихьна гъюру ва, саб тепейиина за духьну, деъру. 30Дугъахьна ликудар, дярябкърайидар, чӀал дибиснайидар ва гизаф жара уьзрар кайидарра хъади аьхючӀвеъ халкь уч шулу. Уьзурлуйир Дугъан багахь дитру, Дугъу дурар сагъ апӀуру. 31Ва гьаддиз, чӀал дибиснайидар чӀалниина дуфну, сакьатлудар сагъ духьну, ликудар рягьятди лицури ва кур духьнайидарин уларихь акв гьибшну гъябкъган, халкь мюгьтал гъахьнийи ва Израилин Аллагьдин адар апӀуз хъюгънийи.

Исайи юкьуд агъзур кас тухъ апӀуб

32Хъасин Исайи, ученикариз дих дапӀну, кӀуру:

– Узуз адмийир гьяйиф вузуз. Магьа, дурарин Узухъди хъади шубуд йигъ ву, хъа дурариз ипӀруб адар. Мурар рякъюъ зяиф дархьбан бадали, фукӀа-мукӀа дирипӀди, дурар деетидарза+.

33Ученикари Дугъаз кӀуру:

– Гьаму вари халкь тухъ апӀрубкьан уьл му ичӀи йишваъ наънан абгуча+?

34Исайи дурариз кӀуру:

– Учвухь швнуб уьл хьачвухь?

Дурари кӀуру:

– Ургуб уьлна сакьюдар балугъар.

35Исайи, халкьдикан жилиин деуб ккун дапӀну, 36гьаму ургуб уьлна балугъар гъадагъуру ва, Аллагьдиз чухсагъул кӀури ккарагну, уьлер гьудутӀну – ученикарихьна, хъа ученикари халкьдиз тувру. 37ДипӀну вари ацӀру, хъа хъиригъу кьацӀари ургуб тавра ацӀру. 38Уьлна балугъ гъипӀу жиларин кьадар юкьуд агъзурихьнакьан вуйи, дурарихьна хъана дишагьлийирира, бицӀидарира гъипӀнийи+. 39Хъасин Иса, халкь деетну, Учв люткейиъ эъну, Магдала кӀуру юрдназ гъафнийи.

16

Аьламат улупуб ккун апӀуб

16^1•Саб арайилан фарисйирина саддукйири, Исайин багахьна дуфну, думу ахтармиш апӀуз ккунди, аьршариан чпиз саб аьламатнан лишан улупуб ккун апӀуру+. 2Хьа Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Ригъ алабхъурайиган, учву: „Закур ригъ апӀиди, гьаз гъапиш зав уьруди а“, – кӀуручва. 3Хъа гьирин ухди: „Гъи селсиб мархь убгъиди, гьаз гъапиш зав уьруди а“, – кӀуручва. Эй, кьюб маш гъяйидар! Завуз дилигну, гьава аьгъю апӀуз шулчвухьан, хъа гьаму шулайи ляхнарин гъавриъ ахъуз шуладарчвухьан. 4Хътругъру ва аьрбатан гьамусдин адмийири аьламатнан лишнар улупуб ккун апӀура, хъа дурариз, Юнус пайгъамбрин кӀулʼина гъафи аьламатналан гъайри, жара аьламат рябкъидар.

Гьамци дупну, Иса дурарихьан гьудучӀвну гъягъюру+.

Фарисйирихьанна саддукйирихьан ихтият йихьай

5•Дурар гьюлин тмуну гъирагъдихъна ктучӀвиган, Дугъан ученикарин уьлер гъадагъуб кӀваълан дубшнади гъабхьну. 6Исайи дурариз кӀуру:

– Лигай-гьа, фарисйиринна саддукйирин дунихьан ихтият йихьай+. 7Ученикар: «Му учу уьлер гъададагъиган кӀурайиб вуйкӀан», – кӀури, фикрик кахънийи. 8Дурар фтикан улхураш аьгъяди, Исайи дурариз кӀуру:

– Уьлер гъадагъундарча кӀури, гьаз фикрарик кахъначва, хъугъвал адрудар+. 9Учву гьамусра фтинкӀа гъавриъ ахънаданчва? Хъа хьуд агъзур кас тухъ гъапӀу хьуб уьлкан хъиригъу кьацӀари швнуб тавра ацӀнуш, кӀваълан гъубшнийичв+? 10Ясана юкьуд агъзур касдигъна пай гъапӀу ургуб уьлкан хъиригъу кьацӀари швнуб тавра ацӀнуш, учвуз гьархнайин+? 11Учву гьаз гъавриъ ахърадайкӀан? Узу уьлкан улхурадарза, хъа фарисйиринна саддукйирин дунихьан ихтият йихьай! кӀураза.

12Гьадмуган, Дугъу дунихьан ваъ, хъа фарисйиринна саддукйирин кучӀлин аьгъюваларихьан ихтият йихьай, кӀурайивалин дурар гъаври ахънийи.

Петри, Иса Месигь ву, пуб

13•Хъа Филипдин Кесария кӀуру шагьрихьна гъафиган, Исайи Чан ученикарихьан гьерху:

– Адмийири Инсаниятдин Бай фуж ву, кӀури, гьисаб апӀура?

14Дурари гьамци кӀуру:

– Садари Уву – штуан апӀру Ягьʼя ву, тмундари – Илʼяс ву, кӀура, шубурпидари – Еремия вая жара пайгъамбрарикан сар ву, кӀури, гьисаб апӀура+.

15Хъа Исайи:

– Хъа учву, Узу фуж ву кӀури, гьисаб апӀурачва? – пну, гьерхру.

16Петри:

– Уву Месигь, чӀиви Аллагьдин Бай вува, – пну, жаваб тувру.

17Гьадмуган Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи:

– Уву бахтавар вува, Юнусдин бай Симон, гьаз гъапиш увуз му, инсанари ваъ, хъа Аьршарин Йиз Адашди ачмиш гъапӀунвуз+. 18Хъанара кӀуразавузки, уву, гьацира Петр яна Гъарз вува ва гьаму гъарзʼин Узу Йиз хъугънайидарин бин ккабалгидиза, думу сарихьанра дабгъуз хьибдар, гьеле аьжалихьанна+. 19Узу увухьна Аьршарин Паччагьлугъдин ачар тувдиза, ва уву жилариин фу гъадагъа гъапӀиш, аьршариин гьадму гъадагъа дапӀну хьибди, ва уву жилариин фтиз ихтияр тувиш, аьршариинра гьаддиз ихтияр тувну хьибди.

20Ва гьадмуган Исайи Чан ученикариз, Учв Месигь вуйиваликан гьич саризра дарпуб ижмишнаан гъадагъа апӀуру+.

Исайи Чан аьжаликан пуб

21•Гьадму вахтналан хъюгъну, Исайи ученикариз Учв Ерусалимдиз душну ккуниваликан, душваъ аьхюдари, аьхюну маллйири, къанунчйири Учв гизаф аьзабарикк ккитруваликан ва Учв йивну йикӀруваликан, шубудпи йигъан чӀиви шлуваликан ктибтуз хъюгънийи+. 22Хъа Петри Иса гъирагъдиз гьадаъну, Дугъан гафар гьадатӀуз хъюгъру:

– Аллагьди Увуз рягьим апӀри, я Агъа! Яв кӀулʼин дицисдар кьазйир улулукьри.

23Исайи, Петрихьинди илдицну, гъапи:

– ГьудубчӀв Узхьан, иблис! Уву Узу рякъʼан адаурава, гьаз гъапиш яв фикрар адмийирин фикрар вуяв, хъа Аллагьдин ваъ+.

24Хъасин Исайи Чан ученикариз гъапи:

– Шлиз Узухъди гъюз ккундуш, думу, чан тямягьяр дирчну, чан хач гъадабгъну, Узухъди гъюри+. 25Шлиз чан уьмур уьбхюз ккундуш, дугъан думу дубгди. Хъа шли Узу бадали чан уьмур пуч гъапӀиш, дугъаз думу бихъиди+. 26Чан уьмур гъудубгу касдиз, вари дюнʼя чаз гъабшишра, фу хайир ахъа? Чан уьмур кьяляхъ апӀбан бадали, дугъу фициб кьимат тувди? 27Фицики Инсаниятдин Бай Чан Адашдин аднаъди, Чан малайикарра хъади гъиди, ва гьадмуган гьарсар касдиз, чан ляхнариз лигну, кьимат тувди+. 28Дюзди кӀуразачвуз: мушвʼин дийигънайидарикан сакьюдариз, чпин аьжал хъубкьайиз, Чан Паччагьлугъдиъ учӀврайи Инсаниятдин Бай рякъиди+.

17

Исайи Мусайихъдина Илʼясдихъди сюгьбат апӀуб

17^1•Йирхьуд йигълан Исайи Петр, Якьуб ва дугъан чве Югьан гъадагъну, сарун жарар фужкӀара хътарди, ягъли дагъдиина гъягъюру+. 2Хъа Иса дурарин улихь дигиш шулу: Дугъан маш рябкъюри-рябкъюри ригъси нурлу гъабхьнийи, хъа палтар – йифси лизи+. 3Дурарин улихьна Исайихъди гафар апӀурайи Мусана Илʼяс ачмиш шулу. 4Гьадмуган Петри Исайиз гъапи:

– Я Агъа! Учуз мушвахь ужуди вучуз! Увуз ккундуш, мушвахь шубуб паж апӀуча: саб Увуз, саб Мусайиз ва саб Илʼясдиз.

5Дугъу гьамци кӀури имиди, завʼан дурариина аку диф ис шулу, ва сабпну дифрагъян гьамциб сес гъюру:

«Му Йиз масан Бай вуйиз. Узу Мугъʼин гизаф рази вуза! Гьамгъахъ хъебехъай!»+

6Му сес гъеебхьу ученикариз яманди гучӀ гъабхьнийи, ва дурар, икрам апӀури, жилʼина ахьнийи. 7Исайи, дурарихьна дуфну, хил кучну, кӀуру:

– Гъудужвай, гучӀ мапӀанай.

8Хъа ученикариз, кӀулар за дапӀну гъилигган, Исайилан гъайри фужкӀа гъяркъюндайи. 9Хъа дурар дагъдилан гъюруган, Исайи дурариз ижмишнаан гъапи:

– Инсаниятдин Бай, дукӀну, чӀиви хьайиз, гьаму учвуз гъябкъюбдикан саризра макӀанай+.

10Хъа ученикари Исайихьан гьерхру:

– Къанунчйири, сифте Илʼяс дуфну ккунду, гьаз кӀура?

11Исайи дурариз гьамци жаваб туву:

– Дугъридан Илʼясди, улихьмиди дуфну, вари ккабалгну ккунду; 12Хъа кӀуразачвузки, Илʼяс гъафну, амма инсанариз думу аьгъю гъахьундар, ва дугъкан дурари чпиз ккуниб гъапӀну. Гьаци Инсаниятдин Бализра дурарин хиларилантина аьзабар хьиди.

13Ва гьадмуган ученикар Иса штуан апӀру Ягьʼяйикан улхурайивалин гъаври ахънийи+.

Жин кубчӀвнайи бай сагъ апӀуб

14•Дурар халкьдихьна гъафиган, сар касди, Исайихьна дуфну, Дугъан улихь кьамкьариина ис духьну, 15кӀуру:

– Я Агъа! Йиз балин язухъ апӀина! Думу гьарза шула ва читин аьзабарикк ккахъра, чӀур шули, цӀиъ ва штуъ урсрира шулу. 16Узу думу Яв ученикарихьна хъади гъафунза, амма дурарихьан думу сагъ апӀуз гъабхьундар.

17– Эй хътругъру инсанар! – кӀуру гьадмуган Исайи. – Узу учвухъди филадизкьан гъузди, кӀурачва?! Узу учву филадиз аьгь апӀуза?! Думу Узухьна аькъинай!

18Исайи буйругъ тувну, жин утӀубкку, ва бай гьадмусяаьтди сагъ шулу+.

19Хъасин ученикари сасарди, Исайихьна дуфну, Дугъхьан гьерхру:

– Хъа учхьан думу утӀубккуз гьаз гъабхьундайикӀан?

20Исайи дурариз гъапи:

– Учву дериндиан хъугъну адрувалиан, фицики дюзди кӀуразачвуз: эгер учвуъ саб бицӀи дилсибкьан хъугъувал ади гъабхьиш, учву гьатму дагъдиз: «Гьамлин гьатинди гьудубчӀв», гъапиш, думу тинди гьудубчӀвур, ва учвʼан удудукьруб фукӀа хьибдар. [+
21][*]

Исайи хъана чан аьжаликан пуб

22•Чпи Галилейиъ айи вахтна, Исайи ученикариз гъапи:

– Инсаниятдин Бай багарихьди инсанарин хилиз тувди. 23Дурари Думу йикӀиди, ва шубудпи йигъан Думу чӀиви хьиди.

Дугъу гьаци гъапиган, ученикар гизаф пашман гъахьнийи+.

Аллагьдин хулаз вуйи налукарин гьякьнаан

24Дурар Кафернагьумдиз гъафиган, Аллагьдин хулаз налук гъюдюбхюрайидари, дуфну, Петриз кӀуру:

– Ичв Мялимди Аллагьдин хулаз налук тувдаринхъа+?

25Петри:

– Ав, тувру, – гъапи.

Ва Петри хулаъ учӀвну, чан ушв абццайизра, Исайи дугъаз суал туву:

– Уву фици фикир апӀурава, Симон Петр: гьаму дюнʼяйин паччгьари шилхьан налукар гъадагъури шулу – чпин баярихьан, даршиш миди вуйи инсанарихьан?

26Петри жаваб туву:

– Миди вуйи инсанарихьан.

Думуган Исайи дугъаз гъапи:

– Гьаци вуйиган, дурарин баяр налукариккан азад ву. 27Амма ухькантина дурар инжик дархьбан бадали, гьюлихъна душну, гъармах ккипну, сифте хъабхъу балугъ гъянзуйихъан хъадабгъ; ва дидин ушв абццган, душваъ лазим кьадар арсран пул бихъидивуз; думу балугъин ушвниан адабгъну, Узхъандина увхъанди вуйи налукнаанди дурарихьна тув+.

18

Аллагьдин Паччагьлугъдиъ вартӀан аьхюр фуж ву?

18^1•Гьадму вахтна, Исайихьна дуфну, ученикари гьерху:

– Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан аьхюр фуж ву?

2Исайи, сар бицӀириз дих дапӀну, думу дурарин кьялаъ дерккну, 3кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз, учву ичв юкӀвар дигиш дапӀну, бицӀи баярси дархьиш, Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидарчва;+
4гьаци вуйиган, фуж гьаму бицӀи байси мютӀюгъ гъахьиш, гьадму Аьршарин Паччагьлугъдиъ аьхюрра ву. 5Ва шли Узу бадали сар гьамцир бицӀир кьабул гъапӀиш, дугъу Узу кьабул апӀура;+
6хъа шли Узухъ хъугънайи гьаму зяифдарикан саркьан рякъʼан адаиш, дугъаз, чан гардандиъ рягънин ахал ипну, гьюлизди гатӀахьуб ужу шлийи. 7Тямягьлу дюнʼяйиз бала хьибди. Нефс-тямягь адарди, дюнʼя гъубзурдар, амма нефс-тямягь арайиз гъюбан тахсиркар аьхю балайикк ккахъди+. 8Эгер яв хили, вая яв ликри уву тямягьнахьна гъахури аш, думу хъадабтӀну, ярхлаз гатӀабхь: ккудудубкӀру уьмриъ хил хътарди, вая лик ккадарди учӀвуб ужу вувуз, жегьеннемдиъ ккудудубкӀру цӀигъ ургури хьайиз+. 9Яв ули уву тямягьнахьна гъахураш, думу адабгъну, ярхлаз гатӀабхь: увуз, кьюб ул ади, жегьеннемдин цӀигъ ургайиз, саб ул ади, ккудудубкӀру уьмриъ учӀвуб ужу вувуз+.

10•Лигайгьа, бицӀидар вара улʼан миидитанай, фицики дугъриданра дурарин малайикар Аьршарин Йиз Адашдин машнахь шулу. [ 11][*]

Дудубгнайи марчч

12Фици фикир апӀурачва? Варж марчч сивариъ айи кас, дурарикан саб гъудубгиш, урчӀвцӀурна урчӀвуб гъитну, гъудубгу сабдихъ лицуз дурушди гъузрин? 13Ва эгер думу гъибихъиш, дюзди кӀуразачвузки, думу урчӀвцӀурна урчӀвуб дудругдариинтӀан, саб гьаддиин артухъди шад хьиди. 14Гьаци ичв Аьршарин Адашдизра гьаму бицӀидарикан саркьан дургну ккундар+.

Улдугнайи гъардшиз фици кюмек апӀуруш

15•Эгер яв гъардши увуз къаршуди гунагь шлу ляхин гъапӀиш, душну, сарна-сарди гаф-чӀал дапӀну, дугъаз чан тахсир кидибт. Эгер увухъ хъебехъиш, дугъкан увуз хъана гъардаш хьиди+. 16Эгерки дугъу чан тахсир кӀулʼин дибрисиш, жвувахъди хъана сар вая кьюр кас хъади гъарах, гьадму шагьидари гьарсаб гаф тасдикь апӀруганси+. 17Дурарихъра хъпебехъиш, мидкан хъугънайидариз йип; хъа хъугънайидарихъра хъпебехъиш, сарун думу аллагьсузсир, ясана налук гъюдюбхрурсир гьисаб апӀин+. 18Дюзди кӀуразачвуз: учву жилариин фу гъадагъа гъапиш, аьршариинра гьадму гъадагъа дапӀну хьибди; ва учву жилариин фтиз ихтияр тувиш, аьршариинра гьаддиз ихтияр тувну хьибди. 19Гьацира дугъриди кӀуразачвузки, эгер жилиин учвкан кьюри сатӀиди фукӀа тӀалаб гъапӀиш, Аьршарин Йиз Адашди думу тамам апӀиди+. 20Фицики кьюр вая шубур кас Йиз ччвурнахъ уч гъашиш, дурарин арайиъ Узу хьидиза.

21Гьадмуган Петри, Исайихьна дуфну, гьерхру:

– Я Агъа! Узуз къаршуди йиз гъардши гунгьар апӀури гъашиш, швнубан дугълан хил алдабгъну ккунду? Ургубан+?

22Исайи дугъаз кӀуру:

– Увуз «ургубан» кӀурадарза, хъа ургцӀур ражари ургубан. 23Гьаддиз Аьршарин Паччагьлугъ чан гъуллугъчйирихъди гьякь-гьисаб апӀуз ккун гъабхьи паччагьдиз ухшар ву. 24Паччагьди гьякь-гьисаб апӀуз хъюгъиган, дугъахьна гизаф миллионариинди пул буржлу вуйи сар гъуллугъчи хъади гъюру. 25Хъа дугъаз бурж кьяляхъ апӀуз пул адарди хьпаз лигну паччагьди, думура, дугъан хпирра, веледарра ва дугъаз айи-адруб вари масу тувну, бурж ктипуз амур апӀуру+. 26Гъуллугъчи дугъан ликарикк дахъну:

«Я паччагь! СацӀиб аьх апӀин, хъасин вари бурж ктипидиза», кӀури, ккарагуз хъюгъру.

27Паччагьди, рягьим дапӀну, дугъаз бурж гьялал дапӀну, думу деетуру. 28Амма думу гъуллугъчийи, дилин удучӀвиган, чан юлдшарикан чаз варж динар пул буржлу вуйир дагну, думу дидисну:

«Увук кайи йиз бурж ча», кӀури, думу бугъмиш апӀуз хъюгънийи.

29Гьадмуган дугъан юлдаш, дугъан ликарикк ккархьну, «сацӀиб сабур апӀин, яв бурж туварза», кӀури, ккарагуз хъюгъю. 30Амма мугъаз мюгьлет тувуз ккун гъабхьундар ва, душну, бурж тувайизкьан, думу дустагъдиъ иту+.

31Му ляхин гъябкъю дугъан юлдшар гизаф мюгьтал ва пашман шулу ва, дуфну, паччагьдиз вари гъабши-гъабшиси ктибтуру. 32Гьадмуган паччагьди гъуллугъчийиз дих дапӀну, кӀуру:

«Эй угъраш лукӀ! Уву миннат апӀбаз лигну, увуз яв думу бурж гьялал гъапӀнийза. 33Узу увуз гьялал гъапӀубси, увхьанра яв юлдшиз гьялал апӀуз шулдайнухьанхъа?»

34Хъял кубчӀву паччагьди думу, вари бурж ктипайизкьан, аьзабар тувуз, жаллатӀарихьна тувру.

35Гьамци Аьршарин Йиз Адашдира, учвкан гьарури чан гунгьар кайи гъардшилан кӀваантӀан хил алдадабгъиш, учвузра гьаци апӀиди+.

19

Хпир гъадагъбакан

19^1•Гьаму вари гафар дупну ккудукӀхъан, Иса Галилей уьлкейиан удучӀвну, Ярдан нирин тлихъан терефнаъ айи Ягьудияйин аьтрафариз гъягъюру. 2Дугъан кьяляхъди гизаф инсанар гъюру, ва Дугъу душваъ гизафдар сагъ апӀуру. 3Хъасин Исайихьна фарисйир гъюру, дурари, Думу ахтармиш апӀуз ккунди, гьерху:

– Фициб себеб гъабхьишра, Къанундиинди жилириз хпир гьадауз ихтияр айин?

4Дугъура дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Инсанар халкь ГъапӀури дурар сифтейиан жилирна хпир вуди халкь гъапӀуб Гирами китабарик гъурхунданчвахъа+? 5Гьаддиз жилир, адашна дада гъитну, чан хпирик карсди ва дурар кьюрид саб беден хьиди+. 6Гьаци вуйиган, дурар сарун кьюб ваъ, хъа саб беден ву. Гьамци Аллагьди китӀдар инсанди жара дапӀну ккундар+.

7Фарисйири Дугъан жавабназ кӀуру:

– Дици вуш Муса пайгъамбри, жара хьпан кагъаз тувну, хпир гьадауз шулу, гьаз дупнахъа?

8Исайи дурариз жаваб тувру:

– Мусайи, ичв гъициркъу юкӀвариз дилигну, учвуз ичв хпарихъди жара хьуз ихтияр тувну, хъа сифтейиан дици дайи. 9Амма кӀуразачвузки: кьяппавал себеб дарди шли чан хпир гьадаъну, жарар гъахиш, гьадгъу чав кьяппавал апӀура+.

10Гьадмуган Исайин ученикари дугъаз кӀуру:

– Эгер гьамциб гьял вуш, зат хпир дархуб ужу ву.

11Исайи дурариз гъапну:

– Му гаф варидарихьан кьабул апӀуз шулдар, думу чпиз удукьувал тувнайи жиларихьантӀан кьабул апӀуз даршул+. 12Гьацисдар жилар аки, садар бабкан шлуган эвлемиш хьуз даршлудар, садар адмийири хаси апӀуру, хъа гьацдарра аки, Аллагьдиз гъуллугъ апӀури гъузбан бадали, чиб эвлемиш даршули гъузру. Гъавриъ ахъуз шлур, гъит, гъавриъ ахъри.

Исайи бицӀидариз ужʼвал ккун апӀуб

13•Хъасин Исайихьна, хилар иливну, дурариз ужʼвал ккун апӀбан бадали бицӀидар хуру, хъа ученикари дурар хътӀурккури шулу. 14Амма Исайи гъапи:

– БицӀидар узухьна гъюз гъитай, гъадагъа мапӀанай, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьацдаринуб ву+.

15Исайи дурариин хилар иливну, хъасин Думу дилин удучӀвну гъягъюру.

Девлетлуйир ва Аллагьдин паччагьлугъ

16•Саб ражари, сар живан дуфну, Исайихьан гьерху:

– Я Мялим, узуз ккудудубкӀру уьмур рубкьбан бадали, узу фициб ужуб ляхин дапӀну ккунду+?

17Исайира дугъаз кӀуру:

– Узхьан ужувлакан гьаз гьерхрава? Ужур вуйир анжагъ сар АллагьтӀан адар. Аллагьди увуз ккудудубкӀру уьмур тувну ккундуш, Дугъу Мусайилантина тувнайи табшуругъар вари тамам апӀин+.

18– Фу табшуругъар? – гьерхру Дугъхьан живанди.

Исайи кӀуру:

– «Адми миликӀан», «кьяппавал мапӀан», «мигьитӀибкӀан», «кучӀлин шагьидвал мапӀан», 19«Адашдизна дадайиз гьюрмат апӀин» ва «яв багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин».

20Живанди Исайиз кӀуру:

– Узу гьамрар вари тамам апӀураза, сарун фу ккими узуз+?

21Исайи дугъаз гъапи:

– Эгер увуз гьуркӀу кас хьуз ккундуш, душну, яв айи-адруб масу тув, гьадмуган аьршариъ яв девлет хьибдивуз. Хъасин Узухъди гъач+.

22Му гафар гъеерхьу живан пашманди гьудучӀвну гъягъюру, гьаз гъапиш думу гизаф девлетлу вуйи. 23Исайи мушвʼин Чан ученикариз гъапи:

– Дюзди кӀуразачвузки, девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвуз читинди алабхъиди. 24Хъанара кӀуразачвуз: девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвубтӀан девейиз рубдин гъюнʼан удубчӀвуз рягьят ву.

25Му гафар деерхьну, мюгьтал гъаши ученикари Исайихьан гьерху:

– Дици вуйиган, шилхьан учв уьрхюз хьиди?

26Дурарихьинди дилигну, Исайи гъапи:

– Инсанарихьан му удукьруб дар, хъа Аллагьдихьан удудукьруб адар+.

27Гьадмуган Петри жаваб вуди Дугъаз гъапи:

– Магьа учу, вари гъибтну, Увухъди хъача: хъа учуз фу хьибди+?

28Исайира дурариз гьамци кӀуру:

– Дюзди кӀуразачвуз: цӀийи дюнʼяйиъ, Инсаниятдин Бай Чан тахтниин деиган, Узухъди гъафи учвура йицӀикьюб тахтниин деъну, Израилин йицӀикьюб тухмин суд апӀидичва+. 29Гьар шли Узу бадали чан хулар, вая чвйир, вая чйир, вая адаш, вая дада, вая чан веледар, вая хутлар дирчиш, дугъу гьадрар вари варж ражари артухъди гъадагъиди, ва дугъаз ккудудубкӀру уьмур рубкьиди+. 30Му ражари гизаф сарпидар думуган ккудукӀрудар хьиди, хъа ккудукӀрудар – сарпидар+.

20

ТӀумутӀчйирикан тахалус

20^1Аьршарин Паччагьлугъ – гвачӀин ухди чан тӀумтӀин багъдиъ лихуз нежбрар агуз удучӀву эйсийиз ухшар ву. 2Дугъу, йигъан саб динар пул тувбан йикьрар дапӀну, дурар багъдиз лихуз гьаъру. 3ГвачӀнин урчӀвуб шулади хулʼан удучӀвуриз, ляхин дарди, дуфну майдандиин дийигънайи жара касар рякъюру. 4Дугъу дураризра кӀуру:

– Учвура йиз тӀумтӀин багъдиз гъачай, учвузра ичв рубкьру гьякъи тувдиза. – Дурарра гъюру.

5Хъанара лисунган ва лисхъан сяаьт шубубдихъанна, дугъу гьаци апӀуру. 6Хъа сяаьт хьубдихъан, жарадар дуфну дийигъну рякъюру. Дугъу дураризра гъапи:

– Ярхи йигъди ляхин дарди гьаз дийигъначва?

7Дурари дугъаз кӀуру:

– Учу сарира лихуз гъидисундарчу.

Думуган дугъу дурариз кӀуру:

– Учвура йиз тӀумтӀин багъдиз гъарахай.

8Хябяхъ гъабшиган, эйсийи чан мяишатдин гъулугъчийиз кӀуру:

– Нежбрариз дих дапӀну, аьхиримжи вуди лихуз хъюгъдарилан ккебгъну, сарпидариина гъяйизкьан, дурариз чпин ляхнин гьякъи тув.

9Хябяхъдихъна, сяаьт хьубари, лихуз хъюгъдариз са-саб динар пул тувру. 10Садпидарди лихуз хъюгъдари, чпиз артухъди рубкьур дупну, фикир дапӀнайи; амма дураризра, йикьрарнаъ айиганси, са-саб динар пултӀан тувундайи. 11Чпин гьякъи гъадабгъну, дурар эйсийиз чпин наразивал улупуз хъюгъю:

12– Гьаму кьяляхъна гъафидар саб сяаьтнаътӀан гъилихундар, хъа уву дурарна ярхи йигъди убцру ригъдикк гъилиху учу саб гъапӀунва.

13Эйсийи дурарикан сариз кӀуру:

– Я дуст кас! Узу увуз гиран ктапӀурадарза; уву саб динар пулихъ лихуз рази гъахьундайна? 14Яв рубкьруб гъадабгъну, гъарах, узуз кьанди лихуз хъюгъюризра увузкьануб тувуз ккундузуз. 15Узуз йиз айибдикан узуз ккуниб апӀуз ихтияр адаринхъа? Йиз мердвалиин уву гьаз бахил шулава? 16Гьамци аьхиримжи вуйидарикан сарпидар, хъа сарпидарикан аьхиримжи вуйидар хьиди, фицики теклиф айидар гизаф ву, хъа кадагънайидар цӀиб+.

Шубубпи ражари Исайи Чан аьжаликан пуб

17•Ерусалимдиз гъягъру рякъюъ Исайи, Чан йицӀикьюр ученик гъирагъдиз гьадаъну, дурариз гъапи:

18– Магьа ухьу Ерусалимдиз гъягъюрахьа. Инсаниятдин Бай аьхю маллйиринна къанунчйирин хилиз тувди. Думу карсну йикӀуз жаза гьадабтӀиди. 19Хъасин Думу аллагьсузарин хилиз, Дугъʼина аьрвалар хуз, гъирмажарихьди Думу урччвуз ва дариз зигуз тувди+.

Дадайин тӀалаб

20•Гьадму арайиъ Исайихьна, Чан баярра хъади, Зеведейин хпир гъафнийи ва, икрамнаъ ис духьну, дугъу фу-вуш тӀалаб гъапӀнийи+. 21Исайи дугъхьан, фу ккундуш гьерхиган, дугъу гьамци кӀуру:

– Гьаму йиз кьюр бализ Яв Паччагьлугъдиъ сар Яв арччул, тмунур гагул терефнаъ деуз гъита+.

22Исайира жаваб вуди гъапи:

– Учву фу тӀалаб апӀураш, учвуз аьгъдарчвуз. Узʼина гъюз ккайи аьзабар учвхьан аьх апӀуз хьибдин?

Дурари: «Ав, шулчухьан», – гъапнийи+.

23Исайи дурариз гъапи:

– Дугъриданна, Узу кьабул апӀуз ккайи аьзабар учвура аьх апӀарчва, хъа Йиз арччулна гагул терефарихъинди дитувал Узлан асиллу дар: думу йишвар, Йиз Адашди шлиз улупнаш, гьадрариндар ву.

24Му гафар гъеерхьиган, имбу йицӀур ученикди гьадму кьюр чвуччвкан зарбди хъял апӀуру. 25Хъа Исайи, дурариз вардариз дих дапӀну, кӀуру:

– Халкьарин гьякимари дурарин зиин агъавал апӀурайивал ва аьхюдари дурарин зиин чпин гьюкум улупурайивал учвуз аьгъячвуз. 26Хъа ичв арайиъ дици дарибшри: шлиз ичв арайиъ кӀулинур хьуз ккундуш, гъит думу ичв гъайгъушнаъ ишри+. 27Шлиз ичв арайиъ сарпир хьуз ккундуш, гъит ичв лукӀ ишри. 28Гьаци Инсаниятдин Байра Чаз жарадари гъуллугъ апӀбан бадали ваъ, хъа Чав гъуллугъ апӀбан бадали ва гизафдарин гунгьарилан хил алдабгъуз кӀури Чан уьмур тувбан бадали Дуфнайир ву+.

Исайи кьюр кур кас сагъ апӀуб

29•Иса ва Дугъан ученикар Ерихондиан удучӀвурайиган, дурарин кьяляхъди гизаф халкь гъюз хъюгъю+. 30Ва магьа рякъюхъ деънайи кьюр кури, чпин багхьантина Иса гъягъюрайивал аьгъю дубхьну, аьхю сесниинди гъапи:

– Я Давудгъярин Бай! Ич язухъ апӀина!+

31Халкьди дурариз ккебехъ кӀуйи, аммаки дурари хъанара зарбди чӀигъар апӀуз хъюгъю:

– Я Агъа, Давудгъярин Бай! Ич язухъ апӀина!

32Иса дугъужву ва, дурариз дих дапӀну, гъапи:

– Узкан фу ккундучвуз?

33Дурари Исайиз кӀуру:

– Я Агъа, ич улар сагъ шлуси апӀина.

34Исайи, язухъ дапӀну, дурарин уларик хил кучу, ва сабпну дурарин улариз рябкъюз хъюгъю, хъа дурарра Дугъахъди гъягъюру+.

21

Иса Ерусалимдиз гъюб

21^1•Дурар Ерусалимдиз багахь духьну, Елион дагъдиин али Вифания кӀуру гъулахьна гъафиган, Исайи гьамциб буйругъ тувну, кьюр ученик гьаъру:+

2– Гьатму ичв гъаншариъ айи гъулаз гъарахай, душваъ, дибтӀнайи дажи ва дидин гъудугъ рякъидичвуз; гьадрар, тудурчну, Узухьна аькъинай. 3Ва нагагь учвуз шликӀа фукӀа гъапиш, дурар Агъайиз бакарди ву, Дугъу дурар дишлади кьяляхъ апӀиди, йипай.

4Му мици хьуб пайгъамбри дупнайи исихъайи гафар кӀулиз удучӀвбан бадали шулайи ляхнар вуйи:+

5«Ерусалим шагьриз йипайки,
магьа, яв Паччагь,
даждиин элеъну гъюра.
Думу учвухьна гъудгъиинди,
Фурс ктарди, гъиди».

6Ученикари, душну, Исайи чпиз гъаписи гъапӀу. 7Дажина гъудугъ хъаъну гъахнийи, ва дурариин чпин палтар илирчнийи. Иса дурарин заълан элеънийи. 8Халкьдикан гизафдари чпин палтар, хъа имбудари гьарарин цирклар-кюлерра рякъюкк ккирчуйи+. 9Исайин улихьдира, кьяляхъдира гъюрайи халкьди чӀигъар апӀури гъахьну:

«Давудгъярин Бализ тяриф!

Агъайин ччвурнахъ Гъюрайириз
ужʼвал ибшри!

Аьршариз тяриф!»+

10Иса Ерусалимдиъ учӀвиган, вари шагьур гьяракатназ гъафи; варди: «Му фуж вуйкӀан?» кӀури, гьерхуйи. 11Хъа халкьдигъян:

– Му Галилейин Назаретдиан вуйи Иса пайгъамбар ву, – кӀури, жаваб тувнийи+.

Исайи алвер апӀурайидар Аллагьдин хулʼан утӀуккуб

12•Иса Аллагьдин хулан гьяятдиз гъафи. Душваъ ариш-вериш апӀурайидар вари утӀукку, пул дигиш апӀурайидарин устларна луфар масу туврайидарин кусрийир ккитӀикӀу+. 13Исайи дурариз гьамци кӀурайи: «Йиз хулаз ккарагру хал пиди», кӀури дибикӀна, хъа учву дидкан тӀарашчйирин мугъара дапӀначва.

14Хъасин Аллагьдин хулаз Исайихьна гизаф курарна ликудар хуру, ва Дугъу дурар сагъ апӀуру. 15Дугъу апӀурайи аьламатнан ляхнар ва, «Давудгъярин Бализ тяриф!» кӀури, чӀигъар апӀурайи баяр-шубар дяркъну, аьхюну маллйир, къанунчйир хъюлу ацӀру+. 16Ва дурари Дугъаз кӀуру:

– Мурари фу кӀураш, Увуз ебхьурануз?

Исайира дурариз кӀуру:

– Ав, ебхьуразуз. Хъа учву Гирами китабарик: «Мухрихъ хъайидарин ва бицӀидарин мелзналан Узуз тярифнан гафар пуз гъитдива», пну дибикӀнайиб гъурхундарнучвахъа+?

17Дурар гьадушвʼин илмиди, Иса Вифания кӀуру гъулаз гъушнийи ва душваъ йишв адапӀнийи+.

Инжирин гъеебццу гьар

18•ГвачӀнин шагьриз хъадакну гъюрайи Исайиз рякъюъ гаш шулу+. 19Ва, рякъюн гъвалахъ инжирин гьар дябкъну, Думу дидин багахьна гъушу, амма кӀажарилан гъайри, дидигъ фукӀа гъибихъундайи. Исайи, му гьариз сарун асуллагь бегьер дарибхрива, пну, амур гъапӀнийи. Инжирин гьар сабпну гъеебццнийи+. 20Му аьгьвалат гъябкъю ученикар мюгьтал гъахьнийи:

– Инжирин гьар мици сабпну фици гъеебццнийкӀан? – гъапи дурари.

21Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Гьякь кӀуразачвуз, эгер учвуз хъугъувал аш ва учву шаклу даршиш, му инжирин гьарин кӀулʼина гъафиб гъубзри, учву гьатму дагъдиз: «Яв йишвʼлан улдубчӀвну, гьюлиъ убс», гъапиш, гьадмура тамам хьибди+. 22Хъугъувал ади учву ккарагури фу ккун гъапӀиш, гьадму хьибдичвуз+.

Исайин гьюкмикан

23•Хъасин Исайи, Аллагьдин хулан гьяятдиз дуфну, аьгъювалар улупурайиган, Дугъахьна аьхю маллйирна, къанунчйирна аьхюдар гъюру.

Дурари гьерхру:

– Уву му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀурава? Шли Увуз гьацдар ляхнар апӀуз гьюкум тувну+?

24Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Узура учвуз саб суал тувдиза. Эгер учву Узуз жаваб тувиш, Узура учвуз, мурар фициб гьюкмиинди апӀураш, пидизачвуз. 25Штуан апӀру Ягьʼяйиз штуан апӀуз ихтияр шли тувну: Аллагьди, даршиш инсанари?

Дурар, фикрарикк ккахъну, чиб-чпикди гьамци пуз хъюгъру:

– Эгер ухьу «Аллагьдихьан» гъапиш, Дугъу ухьуз: «Дици вуш, дугъахъ гьаз хъугъундарчва?» пиди,+
26хъа «инсанарин терефнаан» пуз ухьуз халкьдихьан гучӀ а, гьаз гъапиш халкьди, Ягьʼя пайгъамбар ву кӀури, гьисаб апӀура+.

27Гьаддиз дурари Исайиз жаваб вуди гъапи:

– Учуз аьгъдарчуз.

Хъа Исайи дурариз гъапи:

– Ари Узура, Йиз му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀураш, пидарзачвуз.

Кьюр балкан тахалус

28Учву фици фикир апӀурачва? Сар касдиз кьюр бай айи. Думу касди, сарпирихьна дуфну, кӀуру:

– Жан бай! Душну, гъи ихь тӀумтӀин багъдиъ лих.

29Думу, «Ккундарзуз!» – пну, жаваб тувну, хъасин, швумал духьну, лихуз гъягъюру. 30Адашди, кьюрпи балихьна дуфну, дугъазра кӀуру.

– Ибшри, гъягъюрза, – жаваб туву му бали, амма думу гъушундайи.

31Му кьюрикан адашдин тӀалаб шли тамам гъапӀну?

Дурари кӀуру: «Сарпири».

Исайи дурариз кӀуру:

– Дугъриди кӀуразачвуз: налук уч апӀрударна чӀуру аднан дишагьлийир учвутӀан ухди Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвди. 32Фицики штуан апӀру Ягьʼя учвухьна дугъривалин рякъюъди гъафну. Учву дугъахъ хъугъундарчва, хъа налук уч апӀрударна чӀуру аднан дишагьлийир хъугъну. Учвуз гьамрар вари гъяркънушра, дугъахъ хъугъну, гунгьар гардандиъ гъидисундарчва+.

ТӀумутӀчйирикан тахалус

33•Жара тахалусдихъра хъебехъай. Сар касди тӀумтӀин багъ ибтру ва дидлан арчил илтӀибкӀуру. Душваъ чяхир кчӀюбкьру ичӀ йибккуру ва паж апӀуру хъасин, багъ тӀумутӀчйирихьна тувну, учв жара йишвариз гъягъюру+. 34Хъа тӀумтӀар хъуркьру вахт улубкьиган, дугъу, тӀумтӀин багъдикан чан бегьер хуз, лукӀар тӀумутӀчйирихьна гьаъру. 35ТӀумутӀчйири, дугъан гъуллугъчйир дидисну, дурарикан фуж урччвуру, фуж йивну йикӀуру, шлиина гъван уьлюбхюру+. 36Эйсийи хъанара жара лукӀар гьаъру, хъа дураризра гьаци гъапӀнийи. 37Аьхирки дугъу «белки дурариз дугъхьан нач шул», кӀури, дурарихьна чан бай гьаъру+. 38Амма тӀумутӀчйири, эйсийин бай гъяркъиган, чиб-чпин арайиъ кӀуру: «Му эйсийин ирсчи ву; гъачай думу йивну йикӀухьа ва дугъан ирс ухьуз гъибтдихьа»+. 39Думу дидисну, багъдиан адаъну, йивну йикӀуру+. 40Ари гьамус багъдин эйси гъафиган, дугъу тӀумутӀчйирикан гьапӀди?

41Му пис касар дугъу тӀанкь апӀиди, хъа тӀумтӀин багъ вахтниинди чахьна бегьер рубкьру жара тӀумутӀчйирихьна арендайиз тувди+.

42Хъа Исайи, давам апӀури, дурариз кӀуру:

– Учву Гирами китабариъ дидикӀнайи гьаму гафар гъурхундарнучва:

«Устйири гатӀабхьу гъван мурччвануб гъабхьну.

Му ухьуз гъябкъю аьламат Агъайи гъапӀуб ву»+.

43Гьаддиз кӀуразачвуз, Аьршарин Паччагьлугъ учвхьан тадабгъиди ва думу лайикьлудариз тувди. 44Хъа фуж гьадму гъвандиина ахъиш, думу парчйир хьиди; хъа шилʼина думу абхъиш, чархьиди.

45Дугъан тахалусар гъеерхьу аьхюну маллйирна фарисйир Думу чпикан улхурайивалин гъавриъ ахъу. 46Дурариз Думу дисуз ккун шулу, амма халкьдихьан гучӀ шулу, гьаз гъапиш халкьди Думу пайгъамбар вуди гьисаб апӀурайи+.

22

Сумчрин мяракайикан тахалус

22^1•Исайи хъанара дурар тахалусариинди гъаврикк ккауб давам гъапӀнийи+.

2Аьршарин Паччагьлугъ сар гьамцир паччагьдиз ухшар ву. Сар паччагьди, гизафдариз сумчрик дупну, чан балин сумчрин мярака дюзмиш гъапӀнийи+. 3Вахт улубкьган, дугъу чан лукӀар хялариз теклиф апӀуз гьау, амма дурариз гъюз ккун гъабхьундайи. 4Дугъу хъанара дурарихьна чан жара лукӀар гьаънийи:

– Магьа, дюрхнайи жердар, якъар дурккну, хурагарра дапӀну, вари гьязурди а, сумчрин демраз гъачай.

5Садар, дугъан гафарихъ хъпебехъди, чпин хутӀлариз, тмундар ариш-вериш апӀуз гъушнийи. 6Имбудари, дугъан лукӀар дидисну, дурччвну йихуру+. 7Мидкан, пис хъял дуфну, паччагьди, чан кьушмар гьаъну, дурар тӀанкь апӀуру ва дурарин шагьрик цӀа кипру+. 8Хъасин паччагьди чан лукӀариз кӀуру:

– Сумчрин дем гьязурди а, хъа сумчриз теклиф дапӀнайидар лайикьлу гъахьундар+. 9Гьаддиз, душну, кючйириъ алахькьандариз варидариз сумчрин демраз дих апӀинай.

10ЛукӀарира, душну, кючйириъ чпиз алахькьандар вари: гьам ужудар, гьамсана харжидар хъади дуфну, сумчрин суфра хялари хъабцӀру. 11Хяларихьна удучӀву паччагьдиз дураригъ сумчриз ярамиш дару палтар али сар кас рякъюру. 12Паччагьди дугъаз кӀуру:

– Я дуст кас, сумчрин палтар алдарди увхьан мина гъюз фици гъабхьунвухьан?

Дугъазра кӀуруб гъибихъундайи. 13Гьадмуган паччагьди лукӀариз гъапнийи:

– Му, ликар-хилар йитӀну, чӀатинди мучӀушназ, ишуб, гьарай-суза, фигъан айишвазди гатӀахьай+. 14Фицики теклиф дапӀнайидар гизафдар ву, хъа кадагънайидар – цӀиб.

«Паччагьдиз паччагьдинуб, хъа Аллагьдиз Аллагьдинуб тувай»

15•Гьадмуган фарисйири, мушвʼан удучӀвну, Исайи фукӀа дюз даруб кӀайиз ккеуз мясляаьт апӀуру,+
16ва Дугъахьна, Гьироддин терефкрарра хъади, чпин ученикар гьаъру. Дурари Исайиз кӀуру:

– Я Мялим! Учуз Уву гьякьлу кас вуйивал ва инсанар Аллагьдин дугъри рякъюъ тӀаърайивал аьгъячуз. Уву инсандин машназ, яна гъуллугъназ лигурдарва+. 17Гьаци вуйиган, учуз йип: Римдин паччагьдиз учу налук тувуз хай шулин, даш шулдарин+?

18Исайи, дурарин чӀуру ниятар рякъюри, кӀуру:

– Кьюб маш гъяйидар, Узу гьаз ахтармиш апӀурачва+? 19Учву налукди туврайи пул Узуз улупай.

Дурари Дугъахьна саб манат хуру.

20– Мидик шлин шикилна ччвур ка? – пну, гьерху Исайи дурарихьан.

21– Римдин паччагьдин, – жаваб туву дурари.

Гьадмуган Исайи дурариз кӀуру:

– Дици вуш, паччагьдинуб паччагьдиз, хъа Аллагьдинуб Аллагьдиз тувай+.

22Му гафар гъеерхьиган, дурар мюгьтал шулу ва Дугъхьан гьудучӀвну гъягъюру.

ГъачӀидар чӀиви шлуваликан

23•Гьадму йигъан Дугъахьна гъачӀидар чӀиви шуб айиб дар кӀурайи саддукйир гъюру, ва дурари Исайихьан гьерхру:+

24– Я Мялим! Муса пайгъамбри дупна: «Эгер фуж чаз велед даршиди гъачӀиш, дугъан хпир дугъан чвуччвуз дитри ва чвуччвун тухум давам апӀри»+. 25Учу ургур чве вуйча, ва сарпир эвлемиш духьну, гъакӀну ва, велед хътарди хьпаз лигну, хпир дугъан чвуччвуз дитру. 26Гьамци кьюрпирра, шубурпирра, та-а-ап ургурпириина гъяйиз, вари йихуру. 27Аьхирки гьадму хпирра йикӀуру. 28Гьаци гъабшиган, гъиямат йигъан вари чӀиви шлуган, думу ургурикан фунурин хпир хьиди? Дурариз вардариз думу швуваз гъушнийи аьхир.

29Исайи дурариз гьамциб жаваб апӀуру:

– Учву, я Гирами китабар, ясана Аллагьдин кьудрат аьгъдарди, улдугурачва. 30ЧӀиви гъахьиган, дурари я швушвар хурдар, я швуваз гъягъюрдар. Дурар аьршариъ айи малайикарси хьиди. 31Хъа гъиямат йигъан гъийихдар чӀиви хьувалин гьякьнаан Аллагьди учвуз гъапи гьаму гафар яраб учву гъурхундайкӀан? 32«Узу Ибрагьимдин Аллагь вуза, Исакьдин Аллагь вуза ва Якьубдин Аллагь вуза». Аллагь дийихнайидарин ваъ, хъа чӀивидарин Аллагь ву.

33Му гафар гъеерхьиган, халкь Исайин аьгъювалар улупбиин мюгьтал шуйи.

ВартӀан метлеблу табшуругъ

34•Исайи саддукйир фици чпин йишвʼин дитнуш, гъеебхьиган, фарисйирна саддукйир, сатӀиди уч шулу. 35Дурарикан сар къанунчийи, Исайи фу кӀуруш кӀури, Дугъхьан гьерхру:

36– Мялим! Къанундиъ вартӀан метлеблу табшуругъ фунуб ву?

37Исайира дугъаз кӀуру:

– «Яв Агъа Аллагь, вари юкӀв хъипну, вари рюгьнаан ва яв вари фагьмиан ккун апӀин». 38Му сабпи ва вартӀан метлеблу табшуругъ ву. 39Кьюбпибра гьаддиз барабар ву: «Яв багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин»+. 40Гьаму кьюб табшуругъдиин вари Къанун ва пайгъамбрарин БикӀбар биналамиш духьна+.

Месигь шлин бай ву?

41•Саб йишвʼина уч духьнайи фарисйирихьан Исайи гьерху:

42– Учву Месигьдин гьякьнаан фу фикир апӀурачва? Думу шлин Бай ву?

Фарисйири Дугъаз:

– Давудгъярин Бай ву, – кӀуру+.

43Исайи дурарихьан хъана гьерхру:

– Дици вуйиган, Рюгьну ацӀнайи Давудри Дугъаз Агъа фици кӀура? Давудри дупнаки:

44«Агъайи йиз Агъайиз гъапну:
Узу Яв душмнар Яв ликарикк дахьайизкьан,
Йиз арччул гъвалахъ деъ?»+

45Гьамци, Давудри Дугъаз Агъа кӀурайиган, Думу дугъан Бай фици хьидихъа?

46Сарихьанра Дугъаз жаваб тувуз гъабхьундар. Ва гьадму йигъланмина, Исайиз суалар тувуз кӀури, Сарун сарира Исайихьан гьич сабдиканра гьерхуз кӀубанвал гъапӀундар+.

23

Къанунчйирихьанна фарисйирихьан ихтият йихьай

23^1•Хъасин Исайи, халкьдихьна ва Чан ученикарихьна илдицну, гъапнийи:

2– Мусайин Къанундин гъаврикк ккаъри, тахтниин къанунчйирна фарисйир деъна. 3Гьаци вуйиган, гьадрари кӀурубдихъ хъебехъай ва кӀулиз адабгъай, хъа дурари апӀурайиганси мапӀанай, фицики дурари, фу ккун апӀураш, кӀура, хъа чпи гьаци апӀурадар+. 4Читин къайдйир кӀули гъахуз гъитри, дурари гъюнариин гъулайсуз гъагъар иливура, хъа дурар алишвлан ришвбан бадали чпи тӀубкьан кучрадар. 5Хъа дурари фукӀа апӀурашра, инсанариз рябкъри кӀури апӀурайиб ву. Гьамци дурари унтӀланна хиллан илдижру Къанундиан гафар дидикӀнайи чпин чӀулар аьхю апӀури шулу ва палтарин цӀимцӀлар ярхи апӀури шулу. 6Дурар мажлисар-демариъ ва мистариъ ужусдар йишвар дидисну деуз ккунидар ву+. 7Ва базар-майднариин чпи тебрик апӀури ва адмийири чпиз «Мялим! Мялим!» кӀури, дих апӀури ккунидар ву. 8Хъа учвуз гъит мялимар дарипри, фицики гьякь Мялим сар ву, хъа учву вари гъардшар вучва+. 9Ва жилариин саризра адаш макӀанай, фицики учвуз сар Аьршарин АдаштӀан адар. 10Ва учвуз насигьятчйирра дарипри, фицики сар ву учвуз айи Насигьятчи, думура Месигь ву! 11Учвкан варитӀан заан вуйирикан, учвуз гъараваш ишри,+
12фицики, шли учв заанди дисури гъашиш, думу аскан апӀиди, хъа шли учв асканди дисури гъашиш, гьадму заан хьиди+.

Исайи къанунчйирна фарисйир беябур апӀуб

13Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир! Гьаз гъапиш адмийирин улихь Аьршарин Паччагьлугъдин раккар хъяркьрачва. Душваъ я учву учӀврадарчва, я учӀврайидар учӀвуз гъитрадарчва. [+
14][*]

15Ичв гьял пис хьибди, къанунчйирна фарисйир, кьюб маш гъяйидар, гьаз гъапиш сар каскьан учвухъинди илтӀикӀбан бадали, учву гьюлериланна жиларилан илдицури шулучва; ва дицир кас гъидихъган, дугъкан учвутӀан кьюб ражари бешбетер жегьеннемагьли апӀуручва.

16Ичв гьял пис хьибди, рякъ улупурайи курар. Учву: «Аллагьдин хулʼинди ху гъапӀну пну, баладар, – кӀурачва, – хъа Аллагьдин хулаъ айи гъизилиинди ху гъапӀур чав туву гаф тамам апӀуз мажбур ву», – кӀурачва+. 17Я курар ва ахмакьар! Фу заан ву: гъизил, дарш гьадму гъизил гирами апӀурайи Аллагьдин хал?

18Хъанара: «Шли Аллагьдиз багъишар апӀру йишвʼинди ху гъапӀнуш, дугъаз, баладар, кӀурачва, – хъа гьадина багъиш апӀуз дубхнайибдиинди ху гъапӀур чав туву гаф тамам апӀуз мажбур ву», – кӀурачва. 19Эй кур духьнайидар! Фу заан ву: багъиш апӀуз дубхнайиб, дарш думу гирами апӀурайи марцци йишв? 20Гьаци вуйиган, шли Аллагьдиз багъишар апӀру йишвʼинди ху апӀураш, дугъу гьадушвʼин дивру варибдииндира ху апӀура. 21Аллагьдин хулʼинди ху апӀурайири, гьам Аллагьдин хулʼинди, гьамсана душваъ яшамиш Шулайириинди ху апӀура. 22Завʼинди ху апӀурайири Аллагьдин тахтниинди ва дидʼин Деънайириинди ху апӀура. 23Ичв гьял пис хьибди, къанунчйирна фарисйир, фицики учву, Къанунди дупнайибси, шюше, гьашв ва шивит укӀарин йицӀуб пайнакан саб пай туврачва, хъа Къанундиъ вартӀан метлеблу вуйиб: гьякьлувал, рягьимлувал, хъугъвал – гьархрачва; сифте вуди гьамрар дапӀну ккунду, хъа тмунубра дарапӀди гъибтну ккундар. 24Эй рякъ улупурайи курар! Учву хурагнак кабхъу мизмиз ктабгъурачва, хъа деве хътӀюбкъюрачва. 25Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, гьаз гъапиш учву захна бушгъаб заълан марцц апӀури шулучва, хъа дурарин айитӀишв угърашʼвалинна тямягькарвалин йимишари абцӀри шулучва. 26Эй кур фарисей! Сифте захранна бушгъабан айитӀишв марцц апӀин, дурарин чӀатан терефра марцциб шлуганси. 27Ичв пис гьял хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, фицики учву, уччвуди рякъюз кӀури, чӀатанди лизиди дарснайи, хъа айитӀишв майтин кӀурбарина жюрбежюр чиркишну ацӀнайи накьварин гюмбтариз ухшар вучва+. 28Гьаци учвура, инсанариз заъланди дугъридарси улупури, айтӀанди кучӀляхваларина нягьякьвалари ацӀначва.

Фарисйирна къанунчйир жазайикк ккуркьбакан

29Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйир ва фарисйир! Учву, пайгъамбрариз ва жара марцци касариз гюмбтар диври, дурар кабалгурачва. 30«Эгер учу ич ата-бабйирин девриъ яшамиш шули гъахьнийиш, учу дурарихъди пайгъамбрарин ифи удубзбаъ иштирак хьидайча», – кӀурачва+. 31Гьаму гафариинди учву пайгъамбрар гъийихдарин веледар вуйивалин гьякьнаан ачухъди шагьидвал апӀурачва. 32Гьаци вуйиган, ичв абйирин тахсрар давам апӀинай! 33Эй битӀар, битӀран ифи айидар! Учву жегьеннемдин цӀигъ гъитру жазайиккан фици гьергдичва+? 34Гьаддиз магьа Узу учвухьна пайгъамбрар, фагьумлуйир ва аьлимар гьаъраза. Учву дурарикан садар йивну йихидичва, хъа тмундар ичв мистариъ урччвидичва ва шагьриан шагьриз утӀуккури хьидичва+. 35Гьякьлу Авелин ифдилан ккебгъну, Аллагьдиз багъишар туврушванна Аллагьдин хулан арайиъ учву йивну гъачӀи Варахайин бай Закарʼяйин ифдиина гъяйизкьан, жилариин нягьякьди удубзурайи вари ифдин тахсирра ичвуб хьибди+. 36Дюзди кӀуразавуз: гьамусдин адмийириз гьаму варибдин жаза гьадабтӀиди.

Ерусалимдиин улубкьруб

37•Эй, пайгъамбрар йивну йихру ва чахьна гьау илчйириин гъван уьлюбхру Ерусалим! Швнубан Узуз, пеъли чан хлинццариккна шюхъярси, яв халкь уч апӀуз ккун гъабхьунзуз, хъа учву кӀул ккивундарчва!+
38Лигай, магьа ичв хал ичӀиди гъубзна. 39Магьа кӀуразачвуз: «Агъайин ччвурнахъ Гъюрайир ужувлакк ишри», кӀури, учву дих дарапӀкьан гагьди, Узу сарун рякъидарчвуз+.

24

Аллагьдин хал дабгъбакан

24^1•Иса Аллагьдин хулʼан удучӀвиган, Дугъан ученикар, Дугъаз Аллагьдин хулан дараматар улупуз кӀури, багахьна гъафи. 2Исайи дурариз кӀуру:

– Гьамрар вари рякъюранчвуз? Дугъридан кӀуразачвуз, мидин гъван гъвандиин гъубзидар, вари дабгъиди+.

Исайин терефкрариин аьзабар улуркьуб

3Иса Елион дагъдиин деънайиган, Дугъахьна ученикар гъюру ва жарадар алдру йишвʼин дурари Дугъхьан гьерхру:

– Йип учуз, дици фила хьибди? Уву хъадакну гъюрувал ва гъиямат йигъ улубкьруб учуз фицдар лишнариинди аьгъю хьибди?

4Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Лигайгьа, шликӀа учву алдатмиш дарапӀбан бадали, ихтият йихьай+. 5Фицики гизафдар: «Узу Месигь вуза» кӀури, Йиз ччвурнаккди гъиди ва гизаф халкьар алдатмиш апӀиди. 6Гьацира учвуз багахь ва ярхла дявйирикан ебхьидичвуз. Лигайгьа, гучӀ мапӀанай, фицики мурар духьну ккуни ляхнар ву, амма му сабан аьхир дар. 7Фицики халкь халкьдиин, паччагьлугъ паччагьлугъдиин алархьиди. Гашʼвалар ахьди, жюрбежюр йишвариъ жилар тӀурччвиди+. 8Мурар вари бедбахтваларин, бицӀир апӀру аьзабарси, сифте кӀулар ву. 9Гьадмуган учвуз аьзабар тувди ва учву йивну йихиди; учву, Йиз ученикар хьпаз лигну, вари халкьариз даккун хьидичва+. 10Гьадмуган гизафдар хъугъвалихьан ярхла хьиди. Сари-сар масу тувуз хъюгъди, инсанарин арайиъ душманвал абхъди+. 11Хъасин хайлин кучӀлин пайгъамбрар арайиз удучӀвиди ва дурари гизафдар алдатмиш апӀиди+. 12Къайдасузвалар гизаф артухъ хьпаз лигну, гизафдарин сар-сарихьна ккунивал цӀиб хьибди. 13Гьамрар вари шли аьхиризкьан аьх гъапӀиш, гьадму дюрхну хьиди+. 14Гьарсаб миллетдиз ебхьруганси, Аьршарин Паччагьлугъдикан Ужувлан хабар вари дюнʼяйиъ рабгъиди, гьадмуган гъиямат йигъ улубкьиди+.

Улукьуз ккайи аьзабар

15•Гьамци Даниял пайгъамбри улихь ккимиди дупнайи Гирами йишваъ Аллагь гьясбикк ккадру алчагъвал учвуз гъябкъиган (урхурайир гъит гъавриъ ишри),+
16гьадмуган Ягьудия уьлкейиъ айидар дагълариз гьергри. 17Фуж гьадму вахтна гъваин алди гъашиш, чан хулаъ айиб фукӀа гъадабгъуз душвлан улдудучӀври,+
18фуж хутӀлиъ ади гъашиш, думу чан палтар гъадагъуз хулаз дурушри. 19Гъагъдиъ айидаринна нанайихъ бицӀидар хъайидарин гьадму йигъари гьял пис хьибди!+
20Гьамрар вари улукьну, учву гьергуз мажбур гъабхьи вахт я кьюрд, ясана султ йигъ дарибшри пну, ккарагай, 21фицики гьадмуган дюнʼя ккебгъхъанмина дарши ва сарун сабанра даршлусдар зурба бедбахтвалар хьиди+. 22Хъа гьадму йигъар Аллагьди кам гъапӀундайиш, сар каскьан ккададархьрийи, амма Чав кадагънайидар бадали Дугъу гьадму йигъар кам апӀиди+. 23Эгер учвуз думуган «Лиг, Месигь гьамшвахь хьа» вая «Гьатушвахь хьа» гъапиш, мухъугъанай,+
24фицики кучӀлин месигьар ва кучӀлин пайгъамбрар удучӀвну, зурба аьламатнан лишнар улупуз хъюгъди. Дурар, чпихьан шулуш, гьелле Аллагьди кадагънайи касарра алдатмиш апӀуз чалишмиш хьиди+. 25Магьа, Узу улихьмиди гъапунзачвуз+. 26Гьамци, нагагь учвуз «Магьа Думу ичӀи чюлиъ а» гъапишра, дина мягъянай; «Магьа Думу хулариъ гьитӀикӀна» гъапишра, мухъугъанай. 27Кьюркьлин цӀа завун му кӀулиан тму кӀулиз фици крибчуруш, Инсаниятдин Байра гьаци гъиди+. 28Наан майит ади гъабшиш, гьадина люкьяр уч хьиди+.

Инсаниятдин Бай аьршариан гъюбкан

29•Хъа сабпну гьадму йигъарин кьяляхъ «Ригъ ктӀубшвиди, вазли акв тувидар, завариан хядар ахьди, завар ккадаршвиди»+. 30Гьадмуган завʼина Инсаниятдин Балин лишан гъибди. Жилиин али вари халкьар ишиди, дурариз, Чан кьувват ва зурба гьяйбат хъади, дифариин алди гъюрайи Инсаниятдин Бай рякъиди+. 31Дугъура зурба сес апӀру зурна хьади Чан малайикар гьаъди, дурари Дугъу ктагъу касар, жилин саб кӀулʼан тмуну кӀулиз гъяйизкьан, юкьбиб терефарихъанди уч апӀиди+.

Инжирин гьарин мисал

32•Инжирин гьархъан мисал гъадабгъай: дидин кюлери кьюкьяр апӀруган ва кӀажар адашвруган, хьад багахь шулайивал аьгъю шулучвуз. 33Гьаци учвузра, гьамрар вари гъяркъган, гьадму вахт, ичв раккнихъ хъайиси, багахь дубхьнайивал аьгъю йибхьай. 34Гьякь кӀуразачвуз: му вари улубкьайиз, гьамусдин насил гъубзди+. 35Заварна жилар ккадахьиди, хъа Йиз гафар дургидар+.

Думу фила шулуш, саризра аьгъдар

36•Я аьршарин малайикариз, я Бализ – саризра йигъ ва сяаьт аьгъдар, хъа сар Адашдиз аьгъя. 37Нюгьдин йигъари фици гъабхьнуш, Инсаниятдин Бай гъювалра гьаци хьибди:+
38жилиин шид улубчӀвайиз улихьна Нюгь чан гимдиъ учӀву йигъʼина гъяйиз, вари фици ипӀури-убхъури, швушвар хури, швуваз гъягъюри гъахьнуш 39ва шид улубчӀвайиз фици фтинкӀа фикир ктарди гъахьнуш, Инсаниятдин Бай гъювалра гьаци хьибди+. 40Думу вахтна хутӀлиъ кьюр нежбер лихури гъахьиш, дурарикан сарнур гъахиди, тмунур гъитди; 41хилин рягъярихъ тахил рябгъюрайидар кьюр дишагьли гъахьиш, дурарикан сар гъадагъиди, тмунур гъитди. 42Гьаци вуйиган, ул иливну мааханай, гьаз гъапиш ичв Агъа гъюру йигъ учвуз аьгъдарчвуз+. 43Учвуз аьгъю йибхьайки, хулан эйсийиз угъри гъюру вахт аьгъяйиш, думу даърахрийи ва чан хулаъ учӀвуз гъидритрийи+. 44Гьаддиз учвура гьязурди гъузай, фицики учву ккилигури адру сяаьтна Инсаниятдин Бай гъиди+.

Гъуллугъчйир вафалудар духьну ккунду

45•Агъайин вартӀан аькьюллу, вафалу гъараваш фунур ву? Дугъу имбу гъаравшариз ипӀруб туврурди дурарин зиин гъуллугъчиди дерккур. 46Хулаз гъафи агъайиз ляхин апӀури гъяркъю гъуллугъчи бахтавар ву+. 47Гьякь кӀуразачвузки, агъайи думу чан вари хал-йишван аьхюрди дерккди. 48Хъа эгер думу гъуллугъчийи, чан кӀваан: «Йиз агъа багаригьди гъидар» пну,+
49миди вуйи чавсдариз сабра дарди йивури гъахьиш, лутйирихъди ипӀуз-убхъуз хъюгъиш, 50агъа, думу ккилигури адру йигъан ва мялум дару сяаьтна хъуркьди 51ва дугъу думу гъуллугъчи кьюб швур апӀиди: дугъкан, кьюб маш гъяйидарикан апӀруб апӀиди, душваъ суза-фигъан, зурба ишуб абхъди+.

25

ЙицӀур шуркан тахалус

25^1Гьадмуган Аьршарин Паччагьлугъ, лампйир гъадагъну, йишвну жамран улихьна гъюрайи йицӀур шураз ухшар хьибди+. 2Дурарикан хьур аькьюллудар ва хьур абдалдар гъахьну. 3Абдал шубари, лампйир гъадагъну, дурарихъ хъубзруб гъадабгъундар. 4Аькьюллудари лампйирихъди хъубзрубра гъадабгъуру. 5Жамру кьан апӀуради хьпаз лигну, дурар вари нивкӀуз гъягъюру+. 6Хъа гьацӀишваринган: «Магьа жам гъюра, улихьна удучӀвай», – кӀури, сесер утӀурччвуру.

7Вари шубар, гъудужвну, чпин лампйир акуди кархьуз хъюгъру. 8Абдал шубари аькьюллудариз: «Ичв хъубзрубдикан учузра чавай, даршиш ич лампйир ктӀушвура», – кӀуру. 9Хъа аькьюллудари: «Хъубзруб учузра, учвузра гьубкӀидар. Масу туврайидарихьна душну, учвуз гъадабгъай», – кӀуру.

10Хъа дурар хъубзруб гъадабгъуз душну имиди, жам гъюру. Гьязурди айи шубар дугъахъди сумчрин демраз гъягъюру, ва сарун раккар хъяркьру+. 11Хъасин хъубзруб гъадабгъуз гъушу тмуну шубарира дуфну: «Я Агъа, я Агъа! Учуз раккин абцца», – кӀуру+. 12Жамру дурариз жаваб вуди: «Дюзди кӀуразачвуз, узуз учву зат аьгъюдаркьан дарзуз», – кӀуру+.

13Гьаци вуйиган, мааханай, гьаз гъапиш я йигъ, я сяаьт аьгъдарчвуз+.

Шубур гъуллугъчийикан тахалус

14•Аьршарин Паччагьлугъ сар гьамцир касдихь тевуз шул: саб ражари ярхла уьлкйириз гъягъруган, дугъу чан гъуллугъчйириз дих дапӀну, чан мяишатдиз лигуз табшурмиш гъапӀнийи. 15Дурарин удукьувалариз лигну, сарихьна хьуд агъзур, тмунурихьна кьюд агъзур, шубурпирихьна сад агъзур манат тувну, учв гъушнийи. 16Хьуд агъзур манат гъибисури, дишлади думу ляхник кипру ва хьуд агъзурсана гъазанмиш апӀуру. 17Гьаци кьюд агъзур гъибисурира кьюд агъзурсан гъазанмиш гъапӀнийи. 18Хъа сад агъзур манат гъибисури, душну, жил деебккну, душвакк ккивну, пул жин гъапӀну. 19Саб хайлин вахтналан агъа гъюру ва дурарихьан арсран гьякь-гьисаб апӀувал ккун апӀуру+. 20Чахь хьуд агъзур манат гъибтури, пул дубхну, кӀуру:

– Агъа! Уву узухьна хьуд агъзур манат тувунва, магьа узу дурариинди хъана хьуд агъзурсан гъазанмиш гъапӀунза.

21Агъайи дугъаз кӀуру:

– Аферин увуз, ужур ва вафалу гъуллугъчи, бицӀи ляхниъ узуз вафалу гъахьунва, аьхю ляхнар табшурмиш апӀидизавуз; яв агъайин мяракайиз дуфну, дугъахъди шадвал апӀин+.

22Гьаци кьюд агъзур манат гъибисурира, дуфну, кӀуру:

– Агъа! Уву узухьна кьюд агъзур манат тувунва, магьа дурарин кюмекниинди узу хъана кьюд агъзурсан гъазанмиш гъапӀунза.

23Агъайи дугъаз кӀуру:

– Увузра аферин, ужур ва вафалу гъуллугъчи, бицӀи ляхниъ узуз вафалу гъахьунва, аьхю ляхин табшурмиш апӀидизавуз; йиз мяракайиз дуфну, узухъди йиз шадвал пай апӀин.

24Хъасин сад агъзур манат хьайир дуфну, кӀуру:

– Агъа! Узуз уву учӀру адми вуйиб аьгъяйзуз: дурубзру йишвʼан ккадабцӀуз ва ктриву йишвʼан бегьер уч апӀуз ккунир вува. 25ГучӀ кабхъури пул жиликк жин гъапӀунза: магьа яв думу гъадабгъ.

26Хъа агъайи дугъаз гьамци кӀуру:

– Эй жинжал ва темпел гъуллугъчи, увуз узу дурубзру йишвʼан ккадабцӀрур ва ктриву йишвʼан бегьер уч апӀрур вуйиб аьгъдайнуз+? 27Гьаддиз уву йиз пул ляхник кипну ккундийи, гъафири узу думу артухъ дубхьну гъадабгъидийза. 28Гьаддиз тадабгъай мугъахь хьайи пул ва тувай йицӀуд агъзур хьайирихьна. 29Фицики гьарсар чаз айи касдиз хъанара тувди ва дугъан разу хьибди, хъа чаз адрурихьан айибра тадабгъиди+. 30Ва башаккадру гъуллугъчи чӀатинди мучӀушназ гатӀахьай. Душваъ суза-фигъан, зурба ишуб хьибди.

Хъасин Исайи кӀуру:

– Ебхьуз ибар кайидариз гьаму гафар ерхьри!+

Аьхиримжи суд

31Инсаниятдин Бай Чан аднаъди малайикарра хъади гъафиган, Дугъу Чан адлувалин паччагьвал апӀиди+. 32Дугъан улихь вари миллетар уч духьну хьиди, хъа Дугъу, марччлихъни марччар цӀигьарихьан фици жара апӀури шулуш, гьаци дурар сар-сарихьан жара апӀиди:+
33марччар Чан арччул, цӀигьар гагул терефнаъ дерккди. 34Гьадмуган Паччагьди Чан арччул терефнаъ айидариз пиди:

– Гъачай йиз адашдин ужувлакк ккахьнайидар, дюнʼя ккебгъхъанмина учвуз гьязурди дебккнайи Аьршарин Паччагьлугъ ирсди кьабул апӀинай+. 35Узуз гашди айзуз, учву Узуз уьл тувнийчва; Узу штухъ дахаргнайза, учву штухъди тухъ гъапӀнийчва; Узу яд жви вуйза, учву Узу кьабул гъапӀнийчва;+
36гъяцӀалди айза, Узʼин палат алабхьнийчва; иццури айза, учву Узуз гъилигнийчва; дустагъдиъ айза, Узухьна гъафнийчва+.

37Гьадмуган дугъри касари Дугъаз пиди:

– Я Агъа! Уву учуз гашди дяркъну, Увуз фила уьл гьивнийихъа? Вая дахаргну ади, фила шид тувнийихъа? 38Уву яд жви вуди, учу Уву фила кьабул гъапӀнийихъа? Вая гъяцӀалди дяркъну, учу Увʼин фила палат алабхьнийихъа? 39Уву кетӀерццну ади, ясана дустагъдиъ ади дяркъну, учу Увухьна фила гъафнийихъа?

40Ва Паччагь вуйи Инсаниятдин Бали дурариз жаваб вуди пиди:

– Дюзди кӀуразачвуз, учву гьаму Йиз бицӀи гъардшарикан саризкьан гьаци гъапӀнуш, гьадму учву Узуз гъапӀу мисал ву+.

41Гьадмуган Дугъу чан гагул терефнахъ хъайидариз пиди:

– Йиз улариккан дург духьну гъарахай, нянайикк ккайидар, иблисдиз ва дугъан хликк ккайидариз гьязур дапӀнайи жегьеннемдин цӀиз гъарахай+. 42Узуз гашди айзуз, учву Узуз уьл тувундайчва; Узу дахаргнайза, шид тувундайчва; 43Узу яд жви вуди гъафиган, Узу кьабул гъапӀундайчва; гъяцӀалди айиган, Узухъ палат хъабхьундайчва; иццурайиган ва дустагъдиъ айиган, Узухьна гъафундайчва.

44Гьадмуган дурарира Дугъаз жаваб вуди пиди:

– Я Агъа! Увуз гашди вая дахаргну ади, гъураба вая гъяцӀалди ади, кетӀерццнади, вая дустагъдиъ ади дяркъну, учу Увуз гъуллугъ дарапӀди фила гъитнухъа?

45Гьадмуган Дугъу пиди:

– Дюзди кӀуразачвузки, учву гьаму Йиз бицӀи гъардшарикан саризкьан гьаци гъапӀундарш, Узузра гъапӀундарчва+.

46Гьамци, нягьякьдар жегьеннемдин ккудудубкӀру аьзабнаъ ахьди, хъа гьякьлудар ккудудубкӀру уьмур хъапӀри хьиди+.

26

Иса йикӀуз кьаст апӀуб

26^1•Вари гьаму гафар дупну ккудукӀхъан, Исайи Чан ученикариз кӀуру:

2– Учвуз аьгъячвузки, кьюд йигълан Пасхайин машквар хьибди ва Инсаниятдин Бай хачриин дариз зигбан бадали душмнарин хилиз тувди.

3Гьадму вахтна аьхю маллйирна аьхюдар Каяфа кӀуру аьхюну маллайин гьяятдиъ уч духьнайи. 4Дурари, аьмалдарвалиинди дидисну, Иса йикӀуз йикьрар апӀуру. 5Амма дурари гьамци гъапнийи:

– Анжагъ машквар йигъан ваъ, фицики халкьдик гъалабулугъ кабхъди.

Вифанияйиъ

6•Иса Вифанияйиъ хамран аьзар кади гъаши Шимондин хулаъ айи вахтна,+
7Дугъан багахьна, лизи ругдин бетисибдиъди багьа ягъра хьади, сар дишагьли гъюру. Дугъу гутдиз гъюн йивну илдигънайи Исайин кӀулʼин ягъ улубзуру. 8Му гъябкъю ученикарик, хъял кубчӀвру.

Дурари:

– Гьамкьан ицци ниъ хъайи ягъ мугъу гьаз чӀур гъапӀу? 9Му аьхю кьиматнахъ масу тувну, пул касибариз пай апӀуз шулийда, – кӀуйи.

10Дурарин гъавриъ ахъу Исайи кӀуру:

– Дишагьлийиз нач шлуси гьаз кӀурачва? Узу бадали дугъу ужуб ляхин апӀура. 11Касибар гьарган учвухъди хьиди, хъа Узу учвухъди гьарган хьидарза+. 12Гьаму ягъ Йиз кӀулкан ктатбиинди дугъу Йиз беден накьвдик кивбан бадали гьязур апӀура+. 13Гьякь кӀуразачвуз: дюнʼяйиъ му Ужувлан хабар наан рабгъури гъабшишра, думу кӀваин апӀиди ва дугъу гъапӀубдикан ктибтиди+.

Искариот Ягьудайи Иса масу тувуб

14•Гьадмуган йицӀикьюрикан сари – Искариот Ягьуда кӀурури, аьхюну маллйирихьна душну, кӀуру:+

15– Иса дисуз учвуз кюмек гъапӀиш, узуз фу тувдичва?

Дурари дугъаз, арсран сумчӀур манат тувурча, гъапи. 16Гьаддихъанмина дугъу Иса масу тувуз гъулай вахт абгури шулу.

Пасхайин машквран суфрайихъ

17•ЛичӀван лавшарин машквран садпи йигъан Исайихьна дуфну, Дугъан ученикари гьерхнийи:

– Увуз пасхайин хураг учу наан гьязур дапӀну ккундувуз?

18Исайи дурариз кӀуру:

– Шагьриз сар фланурихьна гъарахай ва дугъаз йипай: «Мялимди гьерхра: „Узу пасхайин машквар Йиз ученикарра хъади яв хулаъ апӀурза“».

19Исайи гъаписи вари дапӀну, ученикари пасхайин хураг гьязур гъапӀнийи. 20Хябяхъ гъабхьибси, Иса Чан йицӀикьюр ученикдихъди гъюн йивну суфрайихъ деънийи. 21Дурари ипӀуз хъюгъиган, Дугъу кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз: учвкан сари Узу масу тувди+.

22Бегьем дерд дубхьну, гьарури Дугъаз пуз хъюгъю:

– Я Агъа, думу узу дарза аьхир?

23Дугъура жаваб вуди кӀуру:

– Узухъди саб гъабрак уьл кубсрайири Узу масу тувди.

24Гьамци, Гирами китабариъ улупнайиганси, Инсаниятдин Бай масу тувди, амма шли Инсаниятдин Бай масу тувраш, дугъаз бала хьибди: думу касдиз, учв бабкан гъахьундайиш, ужу шуйи!+

25Иса душмнариз масу тувуз рази гъахьи Ягьудайи кӀуру:

– Думу узу дарза аьхир, Мялим?

Исайи дугъаз кӀуру:

– Гьаци уву кӀурава.

ЦӀийи йикьрарнан ифи

26•Дурари хураг ипӀурайи вахтна, Исайи уьл гъадабгъуру, ужуб сяаьт ибшри дупну, думу гьудубтӀуру ва, ученикарихьна туври, кӀуру:

– Ма гъадабгъай, ипӀинай: му Йиз беден вуйиз+.

27Аллагьдиз чухсагъул дупну, зах гъадабгъуру ва, ученикарихьна тувну, кӀуру:

– Мидʼан варидари убхъай. 28Му цӀийи йикьрар йитӀурайи ва гизафдарихъанди, гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, удубзурайи Йиз ифи вуйиз. 29КӀуразачвузки, тӀумтӀарин му чяхир сарун, Йиз Адашдин Паччагьлугъдиъ учвухъди цӀийи чяхир убхъайизкьан, убхъидарза.

30Хъасин Аллагьдин тярифназ мяъли дапӀну, дурар Елион дагъдиз удучӀвуру+.

Петрин инкар хьуваликан улихьмиди пуб

31•Дагъдиина удучӀвиган, Исайи ученикариз кӀуру:

– Учву варидари ахъли Узу гъитдичва, фицики Гирами китабариъ дибикӀна:

«Марччлихъан йикӀидиза,
ва лижраъ айи марччар даргъиди!»+

32Хъа Узу чӀиви гъашиган, Узу Галилейиз гъягъидиза ва душваъ учвуз ккилигури хьидиза+.

33Хъа Петри Исайиз жаваб вуди гъапи:

– Варидари Уву гъитишра, узу гьич саб вахтнара дици дарапӀарза.

34Исайи дугъаз гъапи:

– Гьякь кӀуразавуз, ахъли даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, Узу шубубан «аьгъюр дарзуз» пидива.

35Петри Дугъаз кӀуру:

– Узу Увухъди йикӀуб алабхъурушра, Уву «аьгъюр дарзуз» пидарза.

Имбу ученикарира гьамцдар гафар гъапнийи+.

Исайин ккарагуб

36•Хъасин Иса дурарихъди Гефсимания кӀуру йишваз гъягъюру ва Дугъу чан ученикариз кӀуру:

– Учву гьамшвахь деай, хъа Узу душну гьатушвахь ккарагидиза.

37Чахъди Петрна Зеведейин кьюрид баярра гъадагъу. ЮкӀв лап пашман дубхьну, Дугъак сикинсузвал кабхъру+. 38Гьадмуган Исайи дурариз гъапи:

– Йиз юкӀв яман хажалатнаъ абхънайиз, гьамшвахь Узухъди гъузай, гъафил махьанай!+

39ЦӀиб тинаси душну, машнахъди жилʼина ис духьну, Думу гьамци кӀури, ккарагуз хъюгъру:

– Я Аьршарин Адаш, эгер шулуш, му аьзаб Узʼина дяргъруси апӀина, вушра, Узуз ккуниси ваъ, хъа Увуз ккуниси ибшри+.

40Хъасин ученикарихьна гъафиган, лигуруш, дурар нивкӀуз душнади рякъюру. Думуган Дугъу Петриз кӀуру:

– Саб сяаьтнаъкьан Узухъди даърахди гъузуз шуладарин учвхьан? 41Гъафил махьанай. Тямягьвалариъ адрахъбан бадали, ккарагай. Рюгь кӀубан ву, хъа беден – зяиф+. 42Хъана, гьудучӀвну, Думу кьюбпи ражарира ккарагуру:

– Я Адаш, эгер Узу му аьзабнаккан ккадауб мумкин дарш, Яв гаф тамам ибшри+.

43Кьяляхъ гъафириз, дурар хъана даахну рякъюру. Дурарин улар гъагъи духьнайи. 44Дурар гъитну, хъана тинаси гьудучӀвну, Исайи шубубпи ражари гьадму гафар кӀури, Чан ккарагуб текрар гъапӀнийи. 45Хъасин ученикарихьна дуфну, дурариз кӀуру:

– Гьамусра даахну имичва, рягьятвал гъадабгъуранчва? Инсаниятдин Бай гунагькрарин хилиз тувру вахт магьа сарун хъубкьна+. 46Гъудужвай, гъягъюрхьа; лигайки, Узу масу туврайир багахь шула.

Иса дисуб

47•Дугъу гьеле гьамци кӀури имиди магьа йицӀикьюрикан сар Ягьуда дуфну хъуркьу. Дугъахъди, ханжларна маргъар хьади, аьхюну маллйирина аьхюдари гьаънайи адмийирин аьхю гъварчра хъайи+.

48Иса масу тувуз дуфнайи Ягьудайи дурариз гьамци дупнайи: салам тувруган, узу шлиз мак гъапӀиш гьадму Иса ву, ари Гьадму дисай.

49Дугъу, дишлади Исайихьна дуфну, гъапи:

«Салам Увуз, Мялим!» – ва Дугъаз мак гъапӀу.

50Исайи дугъаз кӀуру:

– Яв апӀуз ккайи ляхин апӀин, дусткас.

Дишла, алархьну, эскрари Иса дисуру. 51Гьадму арайиъ Исайин ученикарикан сари, сабпну чан ханжал уьчӀюбгъну, йивну, аьхю маллайин гъаравшин иб ктабтӀуру+. 52Гьадмуган Исайи дугъаз кӀуру:

– Яв ханжал чан гъашариъ ив, фицики ханжал уьчӀюбгъю гьарсар ханжалихьан йикӀиди+. 53Ваяки Узу Йиз Адашдикан тӀалаб гъапӀиш, Дугъу Узуз гьамусяаьт малайикарин йицӀикьюб кьушумтӀан артухъ тутрувур, кӀурана? 54Даршиш, гьаму вари гьамци дубхьну ккунду, кӀури, Гирами китабариъ дидикӀнайидар фици кӀулиз удучӀвиди?

55Хъасин Исайи халкьдиз кӀуру:

– Узу дисуз, гъачагъ дисурайиганси, ханжларна маргъар хьади дуфначва. Узу гьар йигъан Аллагьдин хулаъ аьгъювалар улупури деъну шуйза, хъа думуган Узу гъидисундайчва+.

56Вари гьаму ляхнар пайгъамбрарин Китабариъ дибикӀнайиб кӀули удубчӀвуз шулайидар ву.

Гьадмуган вари Дугъан ученикар, Иса гъитну, гьергнийи+.

Иса Заан диванханайин улихь

57•Иса гъидисдари Думу аьхюну малла Каяфайихьна гъухнийи, душваъра къанунчйирна аьхюдар уч духьнайи. 58Петр ярхлаанси Исайихъди Каяфайин гьяятдихьнакьан гъафнийи ва, айитӀинди учӀвну, аьхир фициб шулуш лигуз кӀури, Аллагьдин хулан эскрарихъди деънийи. 59Аьхюну маллйири, аьхюдари ва вари Диванханайин миди вуйидари, Иса йикӀбан къарар адабгъбан бадали, Дугъаз къаршуди кучӀлин шагьидвалар агурайи. 60КучӀлин шагьидвал апӀури, гизафдар уч гъахьнушра, дурариз лазим вуйи шагьидвалар гъидихъундайи. Аьхирки кьюр кас багахьнаси гъафи 61ва дурари гъапи:

– Мугъу кӀурайи: Узхьан Аллагьдин хал рабгъуз ва шубуд йигъан думу цӀийи кӀултӀан тикмиш апӀуз шулзухьан+.

62Маллйирин аьхюри, гъудужвну, Исайиз гъапи:

– Уву гьаз чӀалкьан кӀурадарва? Мурари апӀурайи шагьидвал дюзиб вуйин+?

63Исайи чӀалкьан гъапундайи. Маллйирин аьхюри гъудужвну Исайиз кӀуру:

– Узу Аллагьдин улихь Увкан дишди пуб тӀалаб апӀураза: Аллагьдин Бай Месигь Уву вуна?

64Исайи дугъаз кӀуру:

– Уву гьаци кӀурава. Дидланна гъайри, Узу кӀуразачвуз: гьамусдихъантина Инсаниятдин Бай вари Удукьрурин арччулну гъвалахъ деъну ва дифариинди гъюри рякъидичвуз+.

65Гьадмуган маллйирин аьхюри, хъял улупури, чаин али палтар дячӀяргъну, кӀуру:

– Мугъу Аллагь гьясбикк ккадру гафар кӀура! Ухьуз сарун шагьидар гьаз ву? Магьа гьамусяаьт учвуз варидариз Мугъан Аллагь гьясбикк ккадру гафар гъеерхьунчвуз!+
66Учву фици фикир апӀурачва?

Дурарира жаваб вуди гъапи:

– Думу тахсиркар ву ва аьжализ лайикь ву.

67Гьадмуган садари Дугъан машнаъ тутйир атӀу, гъурдар гъиву. Тмундари гарцӀлариккан бачӀар ккадату 68ва «Увуз шли гъивнуш, йип ари, Уву Месигь вуш?» – кӀури, кялхъри гъаши.

69•Хъа Петр чӀат гьяятдиъ деънайи. Дугъахьна дуфну, сар гъараваш дишагьлийи кӀуру:

– Увура Галилейжви Исайихъ хъади гъахьунва.

70Амма думу варидарин улихь инкар гъахьи:

– Уву фу кӀурашра, аьгъдарзуз.

71Петр урнариан удучӀвурайиган, думу сар жара гъараваш дишагьлийиз рякъюру, ва душваъ айидариз кӀуру:

– Гьаму кас Назаретдиан вуйи Исайихъ хъади гъахьну.

72Ва дугъу хъанара: «Узуз думу Кас аьгъюркьан дарзуз», – пну, ху апӀуру.

73Саб арайилан гьамшварихь дийигънайидари, багахьнаси дуфну, Петриз кӀуру:

– Дугъриданна увура гьадрарикан сар вува, фицики яв улхбан нугъатнура гьаци вуйиб улупура.

74Думуган Петр:

– Узуз думу Кас гьич аьгъюркьан дарзуз, – кӀури, хуйир апӀуз хъюгънийи.

75Гьаму арайиъ даттли уь-уь гъапӀу. Петрин, Исайи гъапи: «Даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, Узу шубубан „аьгъдарзуз“ пидива», – кӀуру гафар кӀваина гъюру. Ва гьадлин удучӀву Петр, дерд дубхьну, зарбди гъишнийи+.

27

Иса Пилатдихьна хуб

27^1•ГвачӀин улубкьиган, вари аьхю маллйирина аьхюдари, уч духьну, Иса йикӀуз къарар адабгънийи. 2Дугъан хилар-ликар йитӀуз гъитну, Думу духну, Римди Ягьудияйиъ гьюкумдар вуди дерккнайи Понтий Пилатдин хилиз тувру+. 3•Гьадмуган Иса масу туву Ягьудайи, Думу йикӀуз ккайиб аьгъю дубхьну, чав гъапӀубдиин швумал духьну, сумчӀур арсран манат аьхюну маллйирихьна ва аьхюдарихьна кьяляхъ тувнийи. 4Дугъу дурариз гъапнийи:

– Тахсирсуз кас масу тувну, гунагь шлу ляхин гъапӀунза.

Дурарира гъапнийи:

– Ич дидихъ фу хъа? Думу яв гъайгъу ву.

5Ягьуда, арсар Аллагьдин хулаз гатӀахьну, душну, чав учв ккирхну йикӀуру+. 6Аьхюну маллйири, арсран пулар гъадагъну, гъапи:

– Мурар Аллагьдин хулан хазнайиъ дивуз хай шулдар, фицики дурар ифдихъ туву кьимат ву+.

7Мясляаьт дапӀну, яд агьалйир кивбан бадали, арсран пуларихъ, сар гъабар апӀру устайин хутӀил гъадабгънийи. 8Гьаддиз гьадму хутӀлиз гьамусра «Ифдин хутӀил» кӀури ими. 9Гьамци Еремия пайгъамбрин мелзналан гъапи гьаму гафар кӀулиз удучӀвну:

«Израилин халкьди
Дугъан кьимат вуди дебкку
сумчӀур арсран манат гъибиснийи+
10ва, узуз Агъайи апӀин гъапиганси,
сар гъабар апӀру устайин
хутӀлихъ тувнийи».

Иса Пилатдин улихь

11•Иса гьюкумдрин улихь деркку, гьюкумдри Исайихьан гьерху:

– Уву «жугьдарин Паччагь» вуна?

Исайи гъапи:

– Уву гьаци кӀурава+.

12Маллйирина аьхюдари Исайик тахсрар кирчруган, Дугъу дурариз саб жавабра тувундайи. 13Гьадмуган Пилатди Дугъаз кӀуру:

– Увуз къаршу вуди фукьан шагьидвалар апӀураш, ебхьурадарнуз+?

14Исайи саб гафнииндикьан жавабра тувундайи, хъа гьюкумдар мидʼин гизаф мюгьтал гъахьнийи.

15•Пасхайин машкварган, гьюкумдри, халкьди тӀалаб гъапӀган, сар дидиснайир деетру аьдат ади гъабхьнийи.

Пилатдин Иса йикӀбан къарар

16Гьадму вахтна дустагъдиъ Варава кӀуру вардин мелзниин али чӀуру кас айи. 17Вари уч гъашиган, Пилатди дурарихьан гьерхру:

– Узу фуж деетну ккундучвуз: Варава, дарш Месигь ву кӀурайи Иса?

18Пилатдиз дурари Иса бахилвалиан масу тувнайиваликан аьгъяйи+.

19Пилат суд апӀру йишвʼин деънайи вахтна, дугъан хпири дугъаз гьамци пуз гъуллугъчи гьаънийи:

– Гьадму марцци Касдин суд апӀбахьан ярхла йихь, гьаз гъапиш узуз сан Дугъкан гучӀ ккапӀру нивкӀ гъябкъюнзуз.

20Хъа маллйирина аьхюдари халкь, Варава ккадаъну, Иса пуч апӀуб ккун апӀинай, кӀури, алауру+. 21Гьадмуган Пилатди гьерхру:

– Гьамрарикан узу фуж деетну ккундучвуз?

Дурари: «Варава», – гъапнийи.

22Пилатди дурарихьан гьерхру:

– Хъа Месигь ву кӀурайи Исайикан гьапӀза?

Варидари: «Думу дариз зиг», – кӀуру.

23– Фу чӀуруб гъапӀнухъа Мугъу? – кӀуру дурариз Пилатди.

Амма дурари имбубсан артухъ чӀигъар апӀуйи:

– Думу хачрак карс!+

24ФтикӀа кюмек дарапӀрайиб ва халкьдик гъалабулугъ кабхърайиб дябкъну, Пилатди, шид хуз гъитну, чан хилар дижикӀну, кӀуру:

– Узу Му марцци Касдин ифи удубзбан тахсиркар дарза, учвуз ккуниси апӀинай.

25Дугъаз жаваб вуди вари халкьди гъапи:

– Дугъан ифи учʼин ва ич веледариин гъубзри+.

26Гьадмуган Пилатди дурарихьна Варава деетуру. Иса кӀуруш, гъирмажарихьди дурччвну, хачрак карсуз эскрарин хилиз тувру+.

Эскрарин аьрвалар

27•Гьадмуган эскрари Иса гьюкумдрин гьяятдиз гъахуру, Дугълан вари эскрарин десте илтӀибшуру. 28Думу гъяцӀал дапӀну, Дугъʼин аку-элвен халат алабхьуру. 29Зазарикан тажсиб дапӀну, Дугъан кӀулʼин улубкӀуру ва Дугъан арччул хилиъ маргъ ивру, хъа Дугъан улихь кьамкьариина ис духьну, «Яшамиш ишри жугьдарин Паччагь» кӀури, бегьем кялхъюз хъюгъру. 30Хъасин, тутйир алатӀури, хилʼан маргъ уьчӀюбгъну, Дугъан кӀуллан йивуз хъюгънийи+. 31Исайиина бегьем аьрвалар хублан кьяляхъ, Дугъхъан халат хъидибтну, Дугъʼин Чан палтар алахьуру ва хачрак карсуз гъахуру.

32•Шагьриан удучӀвурайиган, дурариз Симон кӀуру сар Киринеяжви алахъуру. Думу Иса дариз зигру хачсиб дарагъаж гъабхуз мажбур апӀуру. 33«Келле» мяна айи Голгофа кӀуру йишвʼина гъафиган, 34Дугъаз убхъуз сиб кипнайи чяхир тувру. Дугъаз, думу дадмиш дапӀну, убхъуз ккун гъабхьундайи. 35Иса дариз гъизигхъан, эскрари, тупут ипри, Дугъан палтар чпин арайиъ пай гъапӀу. 36Дурар Иса гъаравлиъ уьрхюри деъну, гъузу. 37Исайин кӀулихъ, Дугъан тахсир улупнайи гьамциб кьул кебху: «Му Иса, жугьдарин паччагь ву». 38Исайихъди хъана кьюр гъачагъра – сар Дугъан арччул, тмунур гагул гъвалхъанди – дариз гъизигнийи. 39-40Душвхьантина гьудучӀвну гъягърудари Дугъаз люкьнар апӀуйи, намуссуз кӀуруганси кӀулар тӀурччвуйи ва кӀуйи:

– Эй Аллагьдин хал дабгърур ва шубуд йигъан диврур! Уву Аллагьдин Бай вуш, Уву уьрх ва хачракан кудучӀв+.

41Гьаму саягъниинди аьхю маллйирира, къанунчйирихъдина аьхюдарихъди сатӀиди Исайик кялхъри, кӀуйи:

42– Жарадар уьрхюйи, гьамус Чахьан Учв уьрхюз шуладар! Думу Израилин Паччагь дарин? Гъит гьамус хачракан кудучӀври, ва гьадмуган Дугъахъ хъугъархьа!+
43Дугъу Аллагьдик миж кивнайи. «Узу Аллагьдин Бай вуза», – КӀурайир, Думу, Аллагьдиз Гирамир вуш, Аллагьди уьрхри.

44Гьацира Дугъахъди дариз дизигнайи гъачгъарра Дугъак кялхъюйи. 45•Лисунган вари жилар мучӀушну ккаъру. Гьамци шубуб сяаьтнаъ гъубзнийи. 46Хъа сяаьт шубубдихьна Исайи зарбди чӀигъ апӀуру:

– Эли! Эли! Лама савахфани? – яна: «Я Адаш! Я Адаш! Уву Узу гьаз гъитунва?»+

47Душвахь хьайидарикан бязидариз му гафар ерхьуру ва кӀуру:

– Дугъу Илʼяс пайгъамбриз дих апӀура.

48Гьадмусяаьт дурарикан сар, жаргъну дуфну, бамбагсибдиин учӀвру чяхир улубзну, думу маргълиинди, убхъуз кӀури, Дугъан ушвнихьна гьачӀабккуру. 49Тмундари гъапи:

– Гъит Думу Чан гьялнаъ, гьеле Думу уьрхюз Илʼяс гъюруш, лигурхьа.

Исайин аьжал

50Исайи хъанара зарбди чӀигъ апӀуру, ва Дугъу Чан жан тувру. 51Сабпну Аллагьдин хулаъ гьебхнайи перде, зиълан исина дячӀябгъну, кьюб швур шулу, жилар дутӀурччвну, гъарзар-гъванар тӀуркӀуру. 52Накьвар ачмиш духьну, гизаф марцци касар чӀиви шулу+.

53Иса чӀиви хьублан кьяляхъ, накьвариан удучӀву марцци касар Ерусалимдиз гъафнийи ва душваъ дурар гизафдариз гъяркънийи.

54Исайин гъаравлиъ айи юзбашийина дугъахъди хъайи эскрари, жилар тӀурччвувал ва мушвʼин гъаши жара гьядисйир гъяркъиган, бегьем гучӀ кабхъну, гъапи:

– Му дугъриданра Аллагьдин Бай вуйиштӀан.

55Гьацира, Исайиз гъуллугъ апӀуз кӀури, Дугъахъди Галилейиан дуфнайи гизаф дишагьлийирра, ярхлаан лигури, дийигънайи. 56Дурарин арайиъ Магдалайиан вуйи Марʼям, Якьубдинна Юсуфдин дада вуйи Марʼям ва Зеведейин хпирра айи+. 57•Хябяхъ гъабшиган, Исайин ученик Аримафейиан вуйи Юсуф кӀуру сар девлетлу кас гъюру. 58Дугъу, Пилатдихьна дуфну, Исайин беден чахьна тувуб тӀалаб гъапӀу. Пилатдира Думу тувуз амур апӀуру. 59Юсуфди Исайин беден кадабгъну, думу марцци ирин кафнигъян гъидиржуру. 60Хъасин гъарзариъ утӀубкнайи чан хусуси таза накьвдиъ Дугъан беден ивнийи ва, душваз учӀврушвахь аьхю гъван гьипну, гъушнийи. 61Магдалайиан вуйи Марʼямна тмуну Марʼям накьвдин гъаншариъ деъну гъузру.

62Хъайигъан – му султ йигъ вуйи – аьхюну маллйирина фарисйири, Пилатдихьна дуфну, 63гьамци кӀуру:

– Ич аьхюр, гьадму КучӀляхри, Чав чӀивиди имиди: «Узу гъачӀихъан шубуд йигълан чӀиви хьидиза», – гъапиб кӀваина гъафнийич+. 64Гьаци вуйиган, шубуд йигъ улдубчӀвайиз, накьв ужуди уьбхюз амур апӀин, даршиш Дугъан ученикари беден жин дапӀну, хъасин халкьдиз: «Думу гъачӀихъан чӀиви гъахьну», – пиди, хъа му кучӀал сабпибтӀан писуб хьибди.

65Пилатди дурариз гъапи:

– Магьа учвуз гъаравлар, учвуз аьгъюганси накьв уьбхяй.

66Дурарира, душну, гъаравлар дерккнийи. Дидихъ хъайи гъван мюгькам дапӀну, дидʼин пичат алабснийи+.

28

Иса чӀиви хьуб

28^1•Султ йигъ улдубчӀвну, гьяфтайин садпи, яна элгьет йигъан сигьрин ухди, Магдалайиан вуйи Марʼямна тмуну Марʼям Исайин накьвдиз лигуз гъюру+. 2Сабпну зарбди жилар тӀурччвуру, фицики аьршариан Аллагьдин малайик гъюру ва, накьдихь гьипнайи гъван гьидипну, дидʼин деъру+. 3Дугъан рябкъюб кьюркьлин цӀасиб, палат лизи йифсиб вуйи+. 4Дугъхьан гучӀ гъабхьи гъаравларин жандиъ зиз абхънийи, дурар майтарси гъахьнийи+. 5Малайикди, чӀалниина дуфну, дишагьлийириз гъапи:

– ГучӀ мапӀанай, учву дариз гъизигу Иса агури дуфнайиб аьгъязуз. 6Амма Думу мушваъ имдар. Думу, Чав гъапиганси, чӀиви гъахьну. Багахь духьну, Думу дитну гъахьи йишваз лигай. 7Тяди душну, Дугъан ученикариз йипай: «Иса гъачӀир чӀиви гъахьну. Думу учвутӀан ухди Галилейиъ хьиди, душваъ Думу рякъидичвуз. Магьа, узу учвуз йиз кӀуруб гъапунза»+.

8Дурар дишлади накьвдихьан гьудучӀвну, гучӀ кабхъну ва кьадар адрукьан шадра духьну, ученикариз цӀийи чӀал апӀуз, жаргъури гъушу. 9Сабпну Иса Учв дурарин улихьна гьудучӀвуру, салам тувру. Дурарра, Исайиз багахь духьну, Дугъан ликар хаблан дапӀну, Дугъаз икрамнаъ дахьу+. 10Гьадмуган Исайи дурариз кӀуру:

– ГучӀ мапӀанай. Душну, Йиз гъардшариз, Галилейиз гъарахай, кӀуру хабар тувай, душваъ дурариз Узу рякъиди+.

Гъаравлариз гъабхьиб

11Дишагьлийир рякъюъ имиди, гъаравларикан бязидари шагьриз дуфну, варибдикан аьхюну маллйириз ктибтнийи. 12Мурарира, аьхюдарихъди сатӀиди мясляаьт дапӀну, эскрариз бегьемди пул тувру ва кӀуру:

13– Варидариз йипайки: «Йишвну, учу даахну имиди, Дугъан ученикар дуфну, Думу жин дапӀну гъурхну». 14Нагагь му хабар гьюкумдрихьна хъубкьиш, учу учвуз гаф дяргъруганси апӀидича.

15Дурари, пул гъадабгъну, чпиз гъапибси гъапӀнийи. Хъа гьаму аваза жугьдарин арайиъ гъира дарабгъну ими.

Ученикариз вуйи Исайин табшуругъ

16•Хъа йицӀисар ученик Галилейиз Исайи гъарахай гъапи дагъдиина гъафнийи. 17Думу гъяркъиган, дурар икрамнаъ дахьнийи, амма сакьюдар шаклу гъахьнийи+. 18Багахьна дуфну, Исайи дурариз гъапи:

– Узуз завариин ва жилариин вари гьюкум тувназуз+. 19Гьаци вуйиган, душну, Адашдин, Балин ва Гирами Рюгьнан ччвурнахъан штуан апӀури, вари миллетарикан Йиз ученикар апӀинай+. 20Дурариз Узу учвуз табшурмиш гъапӀкьандар вари кӀули гъахуз улупай. Хъа Узу, гъиямат йигъ хьайизкьан, гьаммишан учвухъди хьидиза+.

* 10:38 Яна чаин улукьру аьзабар аьгь апӀрур.

* 17:21 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Му жин анжагъ ушвар дисбииндина ккарагбииндитӀан утӀубккуз шлуб дар».

* 18:11 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀурира абхъна: «Инсаниятдин Бай вари улдубгнайиб уьбхюз Дуфнайир ву».

* 23:14 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Ичв пис гьял хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, фицики учву ачӀни дишагьлийирин хулар хътитӀури, кьюб маш гъивну, ярхи гъудгнар апӀурачва ва гьаддиз аьхю жаза гьадабтӀидичвуз».

• 1:1 Лк. 3:23-28
+ 1:1 Эвел 22:18, 2 Пачч. 7:12-13
+ 1:2 Эвел 21:3, Эвел 25:6, Эвел 29:35
+ 1:3 Эвел 38,
+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:6 1 Пачч. 17:12, 2 Пачч. 11:3, 2 Пачч. 12:24

+ 1:11 4 Пачч. 24:14-15
+ 1:16 Лк. 1:27
• 1:18 Лк. 2:1-7
+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35
+ 1:21 Лк. 1:31, Ляхнар 4:12, Ляхнар 13:38

+ 1:22 Матт. 2:14, Матт. 4:14, Матт. 21:4, Матт. 26:56, Марк 14:49, Югь. 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Югь. 7:42
+ 2:6 2 Пачч. 5:2,
+ 2:11 Югь. 19:39
+ 2:12 Эвел 20:6
+ 2:15 Матт. 1:22
+ 2:17 Матт. 27:9
+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Югь. 1:45

• 3:1 Марк 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Югь. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Югь. 1:6
+ 3:2 Марк 1:15
+ 3:4 4 Пачч. 1:8, 1 Пачч. 14:26
+ 3:6 Ляхнар 19:18

+ 3:7 Матт. 12:34, Матт. 23:33, Рим 5:9, Фессалоник-1 1:10

+ 3:9 Югь. 8:33
+ 3:10 Матт. 7:19
+ 3:11 Югь. 1:15, Ляхнар 2:3
+ 3:12 Матт. 13:30, Жугьдариз 6:8
• 3:13 Марк 1:9-11, Лк. 3:21-22
+ 3:16 Ляхнар 7:56, Югь. 1:32-33

+ 3:17 Марк 9:7, Югь. 12:28, Матт. 17:5, Петрин-2 1:17

• 4:1 Марк 1:12-13, Лк. 4:1-13
+ 4:2 3 Пачч. 19:8, Матт. 21:18
+ 4:3 Фессалоник-1 3:5
+ 4:6 Югь. 7:4
+ 4:10 Матт. 16:23,
+ 4:11 Лк. 22:43
• 4:12 Марк 1:14-15, Лк. 4:14-15
+ 4:12 Матт. 14:3
+ 4:13 Матт. 2:23, Марк 1:21
+ 4:14 Матт. 1:23
• 4:18 Марк 1:16-20, Лк. 5:1-11
+ 4:18 Югь. 1:40-42
+ 4:19 Матт. 13:47
+ 4:20 Матт. 19:27
• 4:23 Лк. 6:17-19
+ 4:23 Марк 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Марк 5:20, Марк 7:31
• 5:3 Лк. 6:20-23
+ 5:4 Коринф-2 7:10, Ачмиш 21:4
+ 5:5 Насигьятар 2:21
+ 5:6 Югь. 7:37
+ 5:7 Насигьятар 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 Югьандин-1 3:2, Жугьдариз 12:14, Ачмиш 22:4

+ 5:9 Якьубдин 3:18, Тимофейиз-2 2:22, Югь. 1:12, Югьандин-1 3:1, Югьандин-1 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Якьубдин 1:2, Петрин-1 4:14

+ 5:12 Ляхнар 5:41, Якьубдин 1:2, Рим 5:3, Коринф-2 12:10, Жугьдариз 10:34

• 5:13 Марк 9:50, Лк. 14:34-35
+ 5:14 Эфес 5:8
+ 5:15 Марк 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33
+ 5:16 Петрин-1 2:12, Коринф-2 9:13
+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Матт. 11:11, Матт. 18:4
+ 5:20 Югь. 3:5
+ 5:22 Югьандин-1 3:15
+ 5:25 Насигьятар 25:8, Лк. 12:58-59
+ 5:28 Насигьятар 6:25
+ 5:30 Матт. 18:8-9, Марк 9:43-44
• 5:31 Матт. 19:9, Марк 10:11-12, Лк. 16:18
+ 5:32 Рим 7:3, Коринф-1 7:10-11
+ 5:34 Ляхнар 7:49
+ 5:37 Якьубдин 5:12
• 5:38 Лк. 6:27-36

+ 5:39 Петрин-1 2:23, Рим 12:17, Коринф-1 6:7

+ 5:42 Насигьятар 21:26

+ 5:44 Рим 12:20, Лк. 23:34, Ляхнар 7:60, Петрин-1 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Ляхнар 14:17

+ 5:48 Матт. 19:21, Якьубдин 1:4, Эфес 5:1, Колосс 1:28

+ 6:1 Югьандин-1 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
• 6:5 Лк. 11:2-4
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:6 4 Пачч. 4:33
+ 6:7 3 Пачч. 18:26,
+ 6:10 Матт. 26:42
+ 6:11 Насигьятар 30:8

+ 6:13 Матт. 26:41, Югь. 17:15, Фессалоник-2 3:3

+ 6:14 Марк 11:25-26, Эфес 4:32, Колосс 3:13
+ 6:15 Матт. 18:35, Якьубдин 2:13
• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Насигьятар 23:4, Тимофейиз-1 3:3, Тимофейиз-1 6:9, Жугьдариз 13:5, Якьубдин 5:2-3

+ 6:20 Матт. 19:21, Петрин-1 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Филипп 4:6, Петрин-1 5:7
+ 6:26 Матт. 10:31, Матт. 12:12
+ 6:29 3 Пачч. 10:4-7
+ 6:30 Матт. 8:26, Матт. 14:31, Матт. 16:8
• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42
+ 7:1 Рим 14:10, Коринф-1 4:5, Якьубдин 4:12
+ 7:2 Марк 4:24, Рим 2:1
+ 7:6 Матт. 15:26
• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Насигьятар 8:17, Матт. 18:19, Матт. 21:22, Марк 11:24, Югь. 14:13-14, Югьандин-1 3:22, Югьандин-1 5:14

+ 7:11 Эвел 6:5, Матт. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31, Матт. 22:40, Галат 5:14
• 7:13 Лк. 13:24
• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Матт. 24:11, Марк 13:22, Ляхнар 13:6, Петрин-2 2:1, Югьандин-1 4:1, Ляхнар 20:29

+ 7:16 Якьубдин 2:18
+ 7:17 Матт. 12:33-35
+ 7:19 Матт. 3:10

+ 7:22 Матт. 25:11, Лк. 6:46, Югь. 13:13, Марк 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Матт. 25:41
• 7:24 Лк. 6:47-49
+ 7:27 Насигьятар 10:25
+ 7:29 Марк 1:22, Лк. 4:32
• 8:1 Марк 1:40-45, Лк. 5:12-16
+ 8:2 4 Пачч. 5:1, Марк 9:22

+ 8:4 Матт. 9:30, Матт. 17:9, Марк 1:34, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10
+ 8:10 Ляхнар 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эфес 3:6

+ 8:12 Матт. 13:42, Матт. 22:13, Матт. 22:30, Матт. 24:51, Матт. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Матт. 9:29, Югь. 4:53
• 8:14 Марк 1:29-34, Лк. 4:38-41
+ 8:14 Коринф-1 9:5

+ 8:15 Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62
+ 8:18 Марк 4:35, Лк. 8:22
• 8:23 Марк 4:35-41, Лк. 8:22-25
+ 8:26 Матт. 6:30,
• 8:28 Марк 5:1-20, Лк. 8:26-39
+ 8:29 Марк 1:23-24, Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8, Ляхнар 16:39
• 9:1 Марк 2:1-12, Лк. 5:17-26
+ 9:1 Матт. 4:13

+ 9:2 Марк 6:55, Матт. 8:10, Марк 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Матт. 26:65, Югь. 10:33
• 9:9 Марк 2:13-17, Лк. 5:27-32
+ 9:11 Матт. 11:19, Лк. 15:2
+ 9:13 Лк. 15:7, Тимофейиз-1 1:15
• 9:14 Марк 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Матт. 11:2, Матт. 14:12, Лк. 11:1, Югь. 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Матт. 25:1-13, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2, Марк 14:7, Лк. 17:22, Югь. 16:20

• 9:18 Марк 5:21-43, Лк. 8:40-56
+ 9:21 Марк 3:10
+ 9:22 Марк 10:52, Лк. 7:50, Эфес 2:8
+ 9:24 Югь. 11:11

+ 9:25 Ляхнар 9:40, Марк 1:31, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

+ 9:27 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 22:42, Лк. 1:32, Матт. 20:29-34

+ 9:29 Матт. 8:13

+ 9:30 Матт. 8:4, Матт. 12:16, Матт. 17:9, Марк 1:44

+ 9:31 Марк 1:45, Марк 7:36
+ 9:34 Матт. 10:25, Матт. 12:24
+ 9:36 Марк 8:2, 3 Пачч. 22:17, Марк 6:34
+ 9:38 Лк. 10:2, Югь. 4:35

• 10:1 Марк 3:13-19, Марк 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Матт. 15:24, Петрин-1 2:25
+ 10:7 Матт. 3:2, Матт. 4:17
+ 10:8 Матт. 8:2, Ляхнар 20:35
+ 10:10 Тимофейиз-1 5:18
+ 10:14 Ляхнар 13:51
+ 10:15 Эвел 18:20, Эвел 19:24,

• 10:16 Марк 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Эвел 3:1

+ 10:18 Ляхнар 17:6, Ляхнар 18:12, Ляхнар 24:1, Ляхнар 25:6,

+ 10:20 Насигьятар 16:1

+ 10:21 Матт. 24:10

+ 10:22 Матт. 24:9, Югь. 15:18, Якьубдин 5:11, Галат 6:9, Ачмиш 2:10

+ 10:23 Ляхнар 8:1, Ляхнар 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40, Югь. 13:16
+ 10:25 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 12:24
+ 10:26 Марк 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2
+ 10:28 Насигьятар 29:25,
+ 10:31 Матт. 6:26, Матт. 12:12
+ 10:32 Рим 10:9, Ачмиш 3:5

+ 10:33 Матт. 25:12, Югьандин-1 2:23, Тимофейиз-2 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27

+ 10:34 Ляхнар 14:4

+ 10:38 Матт. 16:24-25, Марк 8:34-35, Лк. 9:23

+ 10:39 Югь. 12:25

+ 10:40 Матт. 25:40, Лк. 10:16, Югь. 12:44, Югь. 13:20, Галат 4:14

+ 10:41 3 Пачч. 17:10-15, 4 Пачч. 4:8
+ 10:42 Марк 9:41, Жугьдариз 6:10
• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Матт. 14:3, Лк. 3:19-20, Югь. 3:24, Югь. 4:25, Югь. 6:14, Югь. 11:27

+ 11:6 Югь. 6:61, Югь. 16:1
+ 11:7 Матт. 3:1
+ 11:9 Матт. 14:5, Матт. 21:26
+ 11:10 Марк 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Матт. 17:12-13, Лк. 1:17
+ 11:15 Ачмиш 2:7
+ 11:18 Матт. 3:4, Лк. 1:15
+ 11:19 Югь. 2:1, Югь. 12:2, Матт. 9:10-11
• 11:20 Лк. 10:13-15
+ 11:21 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7
+ 11:22 Матт. 15:21
• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Югь. 13:3, Югь. 17:2, Югь. 6:46, Югь. 7:29, Югь. 8:19, Югь. 10:15

+ 11:28 Югь. 7:37
+ 11:30 Югьандин-1 5:3
• 12:1 Марк 2:23-28, Лк. 6:1-5
+ 12:3 1 Пачч. 21:1-6
+ 12:6 Матт. 12:41
• 12:9 Марк 3:1-6, Лк. 6:6-11
+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 12:12 Матт. 6:26, Матт. 10:31
+ 12:13 3 Пачч. 13:6
+ 12:16 Матт. 8:4, Матт. 9:30
• 12:22 Марк 3:20-30, Лк. 11:14-23
+ 12:23 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27
+ 12:24 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 10:25
+ 12:27 Марк 9:38, Ляхнар 19:13
+ 12:30 Марк 9:40
+ 12:31 Марк 3:29, Лк. 12:10
+ 12:33 Матт. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Матт. 3:7, Матт. 23:33, Эвел 6:5, Матт. 7:11, Матт. 15:18, Якьубдин 3:6

+ 12:35 Насигьятар 12:5
+ 12:36 Насигьятар 10:19, Рим 14:12
+ 12:37 Матт. 5:22, Якьубдин 3:2-12
• 12:38 Марк 8:11-12, Лк. 11:29-32
+ 12:38 Коринф-1 1:22
+ 12:39 Матт. 16:4
+ 12:40 Юнус 2:1
+ 12:41 Рим 2:27, Юнус 3:5, Матт. 12:6
+ 12:42 3 Пачч. 10:1-13
• 12:43 Лк. 11:24-26
+ 12:45 Петрин-2 2:20
• 12:46 Марк 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Матт. 13:55, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 12:50 Югь. 15:14, Жугьдариз 2:11
• 13:1 Марк 4:1-9, Лк. 8:4-8
+ 13:9 Матт. 11:15
• 13:10 Марк 4:10-12, Лк. 8:9-10
+ 13:11 Матт. 19:11
+ 13:12 Насигьятар 9:9, Матт. 25:29
+ 13:15 Югь. 12:40, Ляхнар 28:26-27
+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Жугьдариз 11:13, Петрин-1 1:10-12
• 13:18 Марк 4:13-20, Лк. 8:11-15
+ 13:21 Галат 1:6, Жугьдариз 6:4

+ 13:22 Матт. 6:25, Марк 10:23, Тимофейиз-1 6:10

+ 13:23 Югь. 15:5
+ 13:30 Матт. 3:12
• 13:31 Марк 4:30-34, Лк. 13:18-21
+ 13:32 Матт. 17:20, Лк. 17:6, Даниял 4:9
+ 13:33 Коринф-1 5:6, Галат 5:9
+ 13:38 Югь. 8:44
+ 13:39 Ачмиш 14:15-16
+ 13:41 Матт. 24:31

+ 13:42 Даниял 3:6, Югь. 15:6, Ачмиш 20:15, Матт. 8:12

+ 13:43 Насигьятар 4:18, Даниял 12:3, Матт. 11:15

+ 13:47 Матт. 4:19
+ 13:48 Югь. 21:11
+ 13:49 Матт. 25:32
+ 13:50 Даниял 3:6, Матт. 8:12
• 13:53 Марк 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Матт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Марк 1:21

+ 13:55 Югь. 6:42, Матт. 12:46
+ 13:57 Матт. 11:6, Югь. 4:44
• 14:1 Марк 6:14-29, Лк. 9:7-9
+ 14:2 Матт. 16:14

+ 14:3 Матт. 4:12, Матт. 11:2, Лк. 3:19-20, Югь. 3:24

+ 14:5 Матт. 11:9, Матт. 21:26
+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 14:12 Матт. 9:14

• 14:13 Марк 6:30-44, Лк. 9:10-17, Югь. 6:1-14

+ 14:16 4 Пачч. 4:42-44
+ 14:21 Матт. 15:38
• 14:22 Марк 6:45-56, Югь. 6:15-21
+ 14:23 Марк 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Матт. 6:30
+ 14:33 Лк. 1:35
+ 14:34 Марк 6:53, Лк. 5:1
• 15:1 Марк 7:1-23
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Галат 1:14
+ 15:7 Матт. 23:13, Ляхнар 28:25
+ 15:9 Колосс 2:22
+ 15:11 Ляхнар 10:15
+ 15:13 Ягьудайин 1:12
+ 15:14 Матт. 23:16, Лк. 6:39
+ 15:18 Матт. 12:34, Якьубдин 3:6
+ 15:19 Галат 5:19-21, Коринф-1 6:9-10
• 15:21 Марк 7:24-30
+ 15:22 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27, Лк. 1:32
+ 15:24 Матт. 10:6, Петрин-1 2:25
+ 15:26 Матт. 7:6
• 15:29 Марк 7:31
+ 15:32 Матт. 9:36
+ 15:33 4 Пачч. 4:42-44
+ 15:38 Матт. 14:21
• 16:1 Марк 8:11-13, Лк. 12:54-56
+ 16:1 Матт. 3:7, Коринф-1 1:22
+ 16:4 Юнус 2:1, Матт. 12:39
• 16:5 Марк 8:14-21
+ 16:6 Лк. 12:1, Коринф-1 5:7-8
+ 16:8 Матт. 6:30
+ 16:9 Матт. 14:13-21
+ 16:10 Матт. 15:36-37
• 16:13 Марк 8:27-30, Лк. 9:18-21
+ 16:14 Матт. 14:2, 3 Пачч. 17:1,
+ 16:17 Коринф-1 2:13
+ 16:18 Марк 3:16, Югь. 1:42, Эфес 2:20
+ 16:20 Матт. 9:30
• 16:21 Марк 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Югь. 2:19

+ 16:23 Матт. 4:10, Филипп 3:19
+ 16:24 Матт. 10:38-39
+ 16:25 Матт. 19:29

+ 16:27 Даниял 7:13, Матт. 24:30, Матт. 25:31, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 2:23

+ 16:28 Матт. 24:34, Югь. 21:22
• 17:1 Марк 9:2-13, Лк. 9:28-36
+ 17:1 Марк 5:37, Марк 14:33
+ 17:2 Даниял 7:9, Ачмиш 1:16
+ 17:5 Матт. 3:17, Петрин-2 1:17
+ 17:9 Матт. 8:4, Матт. 9:30, Марк 1:44
+ 17:13 Матт. 11:14, Лк. 1:17
• 17:14 Марк 9:14-29, Лк. 9:37-43
+ 17:18 Марк 1:26, Ляхнар 8:7
+ 17:20 Матт. 13:31, Лк. 17:6, Марк 11:23
• 17:22 Марк 9:30-32, Лк. 9:43-45
+ 17:23 Матт. 16:21, Матт. 20:19
+ 17:24 Марк 9:33, Матт. 22:17
+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Марк 9:33-37, Марк 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 Коринф-1 14:20, Матт. 19:16
+ 18:5 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 13:20
+ 18:7 Матт. 26:24
+ 18:8 Матт. 5:30, Матт. 25:41, Ачмиш 20:10
+ 18:9 Матт. 5:29
• 18:10 Лк. 15:3-7
+ 18:14 Югь. 6:39
• 18:15 Лк. 17:3
+ 18:15 Якьубдин 5:19, Галат 6:1
+ 18:16 Коринф-2 13:1
+ 18:17 Матт. 5:46-47, Титдиз 3:10
+ 18:19 Матт. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:25 4 Пачч. 4:1,
+ 18:30 Насигьятар 28:3
+ 18:35 Матт. 6:15, Якьубдин 2:13
• 19:1 Марк 10:1-12
+ 19:4 Эвел 1:27
+ 19:5 Эвел 2:24, Эфес 5:31
+ 19:6 Коринф-1 6:16, Коринф-1 7:10
+ 19:9 Матт. 5:32, Коринф-1 7:10

+ 19:11 Марк 4:11, Коринф-1 7:7, Тимофейиз-1 5:14

• 19:13 Марк 10:13-16, Лк. 18:15-17
+ 19:14 Матт. 18:3
• 19:16 Марк 10:17-31, Лк. 18:18-30
+ 19:16 Лк. 10:25
+ 19:17 Рим 10:5, Галат 3:12
+ 19:20 Филипп 3:6

+ 19:21 Матт. 5:48, Лк. 12:33, Матт. 6:20, Петрин-1 1:4

+ 19:26 Эвел 18:14, Марк 14:36

+ 19:27 Матт. 4:20-22

+ 19:28 Матт. 16:27, Матт. 25:31, Даниял 7:9, Лк. 22:30, Коринф-1 6:2, Ачмиш 3:21

+ 19:29 Матт. 16:25
+ 19:30 Матт. 20:16, Лк. 13:30
+ 20:16 Матт. 19:30, Лк. 13:30
• 20:17 Марк 10:32-34, Лк. 18:31-34
+ 20:19 Матт. 16:21, Матт. 17:23
• 20:20 Марк 10:35-45
+ 20:20 Матт. 10:2, Марк 1:19
+ 20:21 Матт. 19:28
+ 20:22 Матт. 26:39, Югь. 18:11
+ 20:26 Петрин-1 5:3, Матт. 23:11, Марк 9:35

+ 20:28 Югь. 13:4-5, Югь. 11:51, Петрин-1 1:18-19, Рим 4:25, Галат 1:4, Тимофейиз-1 2:6, Титдиз 2:14

• 20:29 Марк 10:46-52, Лк. 18:35-43
+ 20:29 3 Пачч. 16:34
+ 20:30 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Марк 11:1-11, Лк. 19:28-38, Югь. 12:12-19

+ 21:1 2 Пачч. 15:30, Ляхнар 1:12

+ 21:4 Югь. 12:15, Матт. 1:23, Матт. 26:56, Югь. 19:36

+ 21:8 4 Пачч. 9:13

+ 21:9 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27, Матт. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Марк 11:15-19, Лк. 19:45-48, Югь. 2:13-22

+ 21:12 Лк. 2:24
+ 21:15 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39,
+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Югь. 11:18
• 21:18 Марк 11:12-14, Марк 11:20-24
+ 21:18 Матт. 4:2
+ 21:19 Матт. 24:32, Лк. 13:6

+ 21:21 Матт. 17:20, Якьубдин 1:6, Коринф-1 13:2

+ 21:22 Матт. 7:8, Матт. 17:20, Коринф-1 13:2
• 21:23 Марк 11:27-33, Лк. 20:1-8
+ 21:23 Ляхнар 4:7
+ 21:25 Матт. 3:6, Лк. 7:30
+ 21:26 Матт. 11:9, Матт. 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
• 21:33 Марк 12:1-12, Лк. 20:9-19
+ 21:33 Марк 13:34

+ 21:35 Матт. 22:6, Матт. 23:34, Жугьдариз 11:36-37

+ 21:37 Матт. 3:17, Жугьдариз 1:1
+ 21:38 Жугьдариз 1:2
+ 21:39 Жугьдариз 13:12
+ 21:41 Ляхнар 13:46
+ 21:42 Ляхнар 4:11, Петрин-1 2:7
+ 21:46 Марк 11:18, Марк 11:32
• 22:1 Лк. 14:15-24
+ 22:1 Матт. 13:34
+ 22:2 Матт. 25:10, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 22:6 Матт. 21:35, Матт. 23:34, Жугьдариз 11:36-37

+ 22:7 Матт. 21:41
+ 22:8 Матт. 10:11, Ляхнар 13:46, Ачмиш 3:4
+ 22:13 Матт. 8:12
• 22:15 Марк 12:13-17, Лк. 20:20-26
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Колосс 3:25
+ 22:17 Матт. 17:24-25
+ 22:18 Марк 7:6, Лк. 12:1
+ 22:21 Рим 13:7
• 22:23 Марк 12:18-27, Лк. 20:27-40
+ 22:23 Ляхнар 4:1, Ляхнар 23:8
+ 22:24 Эвел 38:8,
• 22:34 Марк 12:28-34, Лк. 10:25-28
+ 22:39 Матт. 19:19
+ 22:40 Матт. 7:12, Галат 5:14
• 22:41 Марк 12:35-37, Лк. 20:41-44
+ 22:42 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27
+ 22:44 Ляхнар 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Марк 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23

+ 23:6 Лк. 14:7-8

+ 23:8 Якьубдин 3:1, Лк. 22:32, Филимондиз 1:16

+ 23:11 Матт. 20:26, Марк 9:35, Марк 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14
+ 23:13 Матт. 15:7
+ 23:16 Матт. 15:14
+ 23:27 Ляхнар 23:1, Насигьятар 26:23
+ 23:30 Ляхнар 7:52
+ 23:33 Матт. 3:7, Матт. 12:34

+ 23:34 Матт. 21:35, Матт. 22:6, Жугьдариз 11:36-37, Матт. 10:17, Марк 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Эвел 4:8, Югьандин-1 3:12, Жугьдариз 11:4, Ачмиш 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35
+ 23:37 Ляхнар 7:52, Рут 2:12,
+ 23:39 Матт. 21:9
• 24:1 Марк 13:1-13, Лк. 21:5-19
+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 24:7 Ачмиш 6:4, Ляхнар 11:28, Ачмиш 6:8, Ачмиш 6:12

+ 24:9 Матт. 10:22, Югь. 15:18
+ 24:10 Матт. 10:21
+ 24:11 Матт. 7:15
+ 24:13 Якьубдин 5:11, Ачмиш 2:10

+ 24:14 Матт. 28:19, Рим 10:18, Колосс 1:6, Колосс 1:23

• 24:15 Марк 13:14-23, Лк. 21:20-24

+ 24:15 Даниял 9:27, Даниял 11:31, Даниял 12:11

+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Даниял 12:1, Ачмиш 16:18
+ 24:22 Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 Фессалоник-2 2:9, Ачмиш 13:13, Ачмиш 16:14

+ 24:25 Югь. 13:19, Югь. 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
• 24:29 Марк 13:24-27, Лк. 21:25-28
+ 24:29 Ляхнар 2:20, Ачмиш 6:13
+ 24:30 Даниял 7:13, Матт. 16:27,

+ 24:31 Коринф-1 15:52, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 11:15, Матт. 13:41, Фессалоник-2 2:1

• 24:32 Марк 13:28-31, Лк. 21:29-33
+ 24:34 Матт. 16:28
+ 24:35 Петрин-2 3:10

• 24:36 Марк 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 Эвел 6:5
+ 24:39 Эвел 7:21
+ 24:42 Матт. 25:13
+ 24:43 Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2
+ 24:44 Ачмиш 3:3, Ачмиш 16:15
• 24:45 Лк. 12:42-48
+ 24:46 Матт. 25:21, Югь. 13:17
+ 24:48 Матт. 25:5
+ 24:51 Матт. 8:12

+ 25:1 Матт. 9:15, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 25:5 Матт. 24:48
+ 25:10 Матт. 22:2
+ 25:11 Матт. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25
+ 25:12 Матт. 10:33

+ 25:13 Коринф-1 16:13, Матт. 24:36, Матт. 24:42

• 25:14 Лк. 19:12-27
+ 25:19 Рим 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10, Жугьдариз 12:2
+ 25:26 Насигьятар 20:4
+ 25:29 Матт. 13:12
+ 25:30 Матт. 8:12
+ 25:31 Даниял 7:13, Матт. 16:27, Матт. 19:28
+ 25:32 Коринф-2 5:10, Матт. 13:49
+ 25:34 Даниял 7:18, Ачмиш 21:7
+ 25:35 Лк. 3:11, Якьубдин 2:15-16
+ 25:36 Тимофейиз-2 1:16-18
+ 25:40 Матт. 10:40

+ 25:41 Матт. 7:23, Марк 9:43-44, Ягьудайин 1:7, Ачмиш 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16
+ 25:46 Даниял 12:2
• 26:1 Марк 14:1-2, Лк. 22:1-2, Югь. 11:45-53
• 26:6 Марк 14:3-9, Лк. 7:36-50, Югь. 12:1-8
+ 26:6 Матт. 21:17, Югь. 11:1, Югь. 11:18,
+ 26:11 Матт. 9:15, Югь. 7:33
+ 26:12 Югь. 19:40
+ 26:13 Матт. 24:14
• 26:14 Марк 14:10-11, Лк. 22:3-6
+ 26:14 Югь. 13:2, Ляхнар 1:16

• 26:17 Марк 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Югь. 13:21-30

+ 26:21 Югь. 13:18

+ 26:24 Матт. 18:7

• 26:26 Марк 14:22-26, Лк. 22:15-20, Коринф-1 11:23-25

+ 26:26 Югь. 6:51, Коринф-1 10:16, Жугьдариз 10:10

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Марк 14:27-31, Лк. 22:31-34, Югь. 13:36-38

+ 26:31 Югь. 16:32
+ 26:32 Матт. 28:7
+ 26:35 Югь. 11:16, Югь. 21:19
• 26:36 Марк 14:32-42, Лк. 22:39-46
+ 26:37 Марк 5:37, Марк 9:2
+ 26:38 Югь. 12:27

+ 26:39 Жугьдариз 5:7, Марк 10:38, Югь. 18:11, Югь. 5:30, Югь. 6:38, Галат 1:4

+ 26:41 Матт. 6:13, Петрин-1 4:7

+ 26:42 Матт. 6:10

+ 26:45 Югь. 2:4, Матт. 16:21, Матт. 17:22, Матт. 20:18

• 26:47 Марк 14:43-50, Лк. 22:47-53, Югь. 18:3-12

+ 26:47 Ляхнар 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Ачмиш 13:10
+ 26:55 Матт. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Матт. 1:22-23, Матт. 21:4, Югь. 19:36, Матт. 26:31, Югь. 16:32

• 26:57 Марк 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Югь. 18:13-14, Югь. 18:19-24

+ 26:61 Марк 15:29, Югь. 2:19

+ 26:62 Матт. 27:13

+ 26:64 Даниял 7:13, Матт. 16:27, Матт. 24:30, Жугьдариз 1:13

+ 26:65 Ляхнар 14:14, Матт. 9:3, Югь. 10:36

• 26:69 Марк 14:66-72, Лк. 22:56-62, Югь. 18:15-18, Югь. 18:25-27

+ 26:75 Матт. 26:34

• 27:1 Марк 15:1, Лк. 23:1-2, Югь. 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ляхнар 3:13, Тимофейиз-1 6:13

• 27:3 Ляхнар 1:18-19
+ 27:5 2 Пачч. 17:23
+ 27:6 4 Пачч. 12:9, Марк 12:41, Югь. 8:20
+ 27:9 Матт. 2:17

• 27:11 Марк 15:2-5, Лк. 23:3-5, Югь. 18:33-38

+ 27:11 Матт. 2:2

+ 27:13 Матт. 26:62

• 27:15 Марк 15:6-15, Лк. 23:13-25, Югь. 18:39

+ 27:18 Югь. 12:19
+ 27:20 Ляхнар 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41, Жугьдариз 4:15
+ 27:25 Фессалоник-1 2:16
+ 27:26 Матт. 20:19
• 27:27 Марк 15:16-20, Югь. 19:2-3
+ 27:30 Матт. 20:19

• 27:32 Марк 15:21-32, Лк. 23:26-43, Югь. 19:17-27

+ 27:40 Марк 14:58, Югь. 2:19, Матт. 4:3-6

+ 27:42 Югь. 10:18, Югь. 1:49, Югь. 12:13, Югь. 20:29

• 27:45 Марк 15:33-41, Лк. 23:44-49, Югь. 19:28-30

+ 27:46 Ляхнар 3:1,
+ 27:52 Даниял 12:2, Югь. 5:21, Югь. 5:25
+ 27:56 Лк. 8:2, Матт. 20:20

• 27:57 Марк 15:42-47, Лк. 23:50-56, Югь. 19:38-42

+ 27:63 Матт. 16:21, Матт. 17:23, Матт. 20:19
+ 27:66 Даниял 6:17, Ачмиш 20:3
• 28:1 Марк 16:1-8, Лк. 24:1-12, Югь. 20:1-10
+ 28:1 Лк. 8:2, Матт. 27:61
+ 28:2 Матт. 27:60

+ 28:3 Даниял 7:9, Даниял 10:6, Марк 9:3, Ляхнар 1:10

+ 28:4 Ачмиш 1:17

+ 28:7 Матт. 26:32

+ 28:9 Югь. 20:19, Югь. 20:21, 4 Пачч. 4:27, Матт. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Матт. 12:50, Югь. 20:17, Рим 8:29, Жугьдариз 2:11

• 28:16 Марк 16:14-18, Лк. 24:36-49, Югь. 20:19-23

+ 28:17 Югь. 20:25

+ 28:18 Даниял 7:13-14, Матт. 11:27, Югь. 17:2

+ 28:19 Коринф-2 13:13, Югь. 4:1-2, Ляхнар 8:13, Колосс 1:23

+ 28:20 Югь. 14:15, Матт. 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Читин гафар

Читин гафар

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ш

Аллагьдин Агълиж – Иса Месигьдин ччвурарикан саб, фицики гьарсар касдин гунгьарихъанди Думу, агълижси, хачриин гъурбан гъахьну.

Аллагьдин Паччагьлугъ – Аллагьдин гьюкмин девир. Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуб – Аллагь чпин паччагь вуди хьуб. Жараси – женнет.

Аллагьдин хал – Ерусалимдиъ ади гъабхьи Гирами дарамат. Анжагъ гьадушваътӀан жугьдари Аллагьдиз гъурбнар хури гъахьундар ва гьацира машкврариз гьадушвазтӀан уч шули гъахьундар. Сифте думу Дарамат ихь девир гъяйиз 10-пи аьсриъ Сулейман паччагьдин девриъ дивну. Хъасин, ихь девир гъяйиз 5-пи аьсриъ, жугьдар Вавилондиан йисирвалиан гъафиган, дарабгънайиб тазатӀан дивнийи. Ихь деврин 1-пи аьсриъ Гьирод паччагьди Дарамат жараси тикмиш гъапӀнийи. Исайи улихь ккимиди дупнайиси, ихь деврин 70-пи йисан му дарамат Римдин кьушмари ккидипнийи ва дидхъанмина таза алапӀундайи.

Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар) – Иса жилиина гъяйиз, Аллагь садар жугьдаризтӀан аьгъяди гъахьундар, гьаз гъапиш Аллагьди Учв дурариз Къанундилантина аьгъю гъапӀну, имбуну халкьариз аьгъяди гъахьундар, я Аллагь аьгъяди ккунди гъахьундар, аьгъяди ккунидар жугьуд халкьдик ктикьури гъахьну.

Аьлимар – лигай: къанунчйириз.

Аьхюну малла – жугьдарин диндин кӀулин гъуллугъчи. Кюгьне Йикьрарин вахтари дурари халкьди гъапӀу гъурбнар кьабул апӀуйи ва Аллагьдиз ургуйи.

Вакилар – Аллагьди кадагънайи ва гьаънайи адмийир. Исайи гьамци, Чав ктагъу ва Чахъди лицури гъахьи 12 ученикдиз кӀуйи. Дурари инсанарихьна Ужувлан хабар рубкьну ккундийи.

Гирами китабар – Гирами Рюгьниинди дидикӀнайи вари китабар: Мусайин хьуб китаб, Пайгъамбрарин китаб, Мяълийирин китаб ва ЦӀийи Йикьрарин китаб.

Гирами чадур, Шагьидвалин чадур – Аллагьдиз хал дивайиз Дугъаз икрам апӀрушв ва гъурбнар хрушв. Думу, Аллагьди гъапибси, дапӀнайиб вуйи. Му мици Кюгьне Йикьрарин вахтари гъабшиб вуйи.

Гунгьар гардандиъ дисуб – Аллагьдин улихь жвуван гунгьарин гъавриъ ахъуб ва цӀийи, гунгьар ктру уьмур ккебгъуб.

Гъурбан апӀрушв – жилихьан ягъалди, гъвандикан, батӀрикан ясана рукькан дапӀнайишв. Гъурбан гъапӀуб гьадушвʼин дипуйи ва Аллагьдиз убгуйи. Иса жилиина дуфнайи вахтна, гъурбан апӀрушв Аллагьдин хулаъ айи. Душвʼин гъурбан гъапӀуб убгуз Аллагьдин гъуллугъчйиризтӀан (маллйир) ихтияр ади гъабхьундар.

Давудрин Насил – Месигьдиз гьаци кӀуйи. Думу Давуд паччагьдин насларикан духьну ккундийи.

Динар (динарий) – улихь вахтари сад йигъандин зегьметнахъ тувру кьимат.

Заан диванхана (синедрион) – жугьдарин диван апӀру гьюкум айи заан мажлис. Думу 70 касдикан ибарат вуйи. Иса жилиин ва жугьдар Рим вилаятдин гьюкмикк ккайи вахтна, заан диванханайин кӀулин къарар, анжагъ жугьдарин жилариин али Рим гьюкмин ихтияр гъабхьиган, кьувватнаъ убчӀвуйи.

Зилотар – жугьдарин диндин саб десте. Дурариз жара миллетарихьан жугьдарин дин марцциди уьбхюз ва Римдин гьюкмиккан Израиль дявдиинди азад апӀуз ккундийи.

Инсаниятдин Бай – Кюгьне йикьрарин китабариъ Месигьдиз гьаци кӀуйи. Исайи, Чаз гьамци кӀури, Учв Месигь вуйиб улупнийи. Сакьюдар Гирами китабариъра Месигьдиз гьаци кӀура.

Къанун – Муса пайгъамбриз Аллагьди туву табшуругъар айи Гирами китабарин кюгьне саб пай. Дидиз Таврат, Тора вая Мусайин хьуб китаб кӀури шулу.

Къанун тамам апӀуб – вари жугьдарин буржи. Думу Къанундиъ, адми фици яшамиш духьну ккундуш, уьмриъ фу гъадагъа вуш, жара гьюкуматдиндарихъди фици духьну ккундуш, мидланна гъайри, гизаф кьадар аьдатарикан, хурагарикан ва жара гизафубдикан дибикӀна.

Къанунчйир – инсанариз Къанундин къайдйир улупру гъуллугъчйир. Жугьдарин дурариз аьхю гьюрмат айи.

Лавшарин машквар – Пасха машкврихъан дишла ургуд йигъан тебрик апӀру машквар. Думу вахтна анжагъ дун ктру уьлтӀан (лавшартӀан) дитӀну ккундайи.

Левитар – дурар Аллагьдин гъулугъчйир (маллйир) даршра, дурари, Аллагьдин хулаъ мукьмар йивури, Аллагьдин ад за апӀури, гъурбан апӀурайи гьяйванатар ургуз ва жара ляхнариз кюмекчйир гъахьну. Мидланра гъайри, дурари Къанундин дарсар туври гъахьну ва халкьдин арайиъ дурар мялимарси вуйи. Мици Левийин тухмиан вуйи адмийиризтӀан апӀуз ихтияр ади гъабхьундар.

Маллйир – Ерусалимдиъ айи Аллагьдин хулан гъуллугъчйир. Дурарин вазифа, Къанундиъ улупнайиганси, гъурбнар хуб, ургуб вуйи.

Манна – Мусайин хиликкди гъумран чюллериъ Израиль халкь уьгънайи вахтари Аллагьди дурариз завʼан гьапӀри гъабхьи хураг.

Месигь – Гирами китабариъ улупнайиси, инсанар уьрхбан бадали Аллагьдихьан Дуфнайир.

Мист – Гирами китабар урхбан ва гьацира ккарагбан бадали жугьдар уч шлу хал. Жугьдарин мистаъ гьар султ йигъан уч шуйи. Мистариъ Кюгьне йикьрар урхуз ва дурарин мяна ктибтуз гьар жугьуддиз ихтияр ади гъабхьну. Жугьдар яшамиш шлу гьар шагьриъ, гъулаъ мистар ади гъахьну. Аьдат вуйиси, дурарин яшайиш гьаддилан илтӀибкӀнайи, ва мистан аьхюрра варитӀан гьюрматлу кас шули гъахьну.

Мяълийирин китаб – Гирами китабарикан саб. Дидиз 150 мяъли дахил шула. Дурари Аллагьдин аднакан, аьжаликкан адмийир уьрхюзди Аллагьдиз баркаллагьнакан, Аллагьдин зурбаваликан, Аллагьдиз ккарагбакан кӀура.

Налукар уч апӀрур – Къанун дюрюбхди, Римдин хазнайиз пул уч апӀру жугьдар. Дурар тмуну жугьдариз лап даккни инсанар вуйи.

Пайгъамбрар – Аллагьдин гафар деерхьну, дурар адмийириз ктитрудар. Пайгъамбрар Иса гъяйиз ади гъахьну. Аллагьдин пайгъамбар жугьуд адмийикантӀан шлуб дар, гьаз гъапиш Аллагьди гьадму Чан халкьдигъянтӀан пайгъамбрар гъядягъюри гъахьундар, фицики дурари Аллагьдин Къанун хъапӀуз улупури гъахьну. Пайгъамбрарин китабар Кюгьне йикьрарин пайназ дахил шула.

Пасха – Египетдин лукӀʼваликкан ата-бабйир азад хьувал кӀваина хру жугьдарин кӀулин машквар. Пасхайин машквар гьар хьадукра апрелиъ Ерусалимдиъ къайд апӀуйи. Пасхайин хурагназ, аьдат вуйиси, агълиж дубккну ккундийи.

Саддукйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари КъанундизтӀан гъуллугъ апӀури гъахьундар. Гьаддиз лигну, дурар гъачӀидар чӀиви хьувалихъ хъугъри гъахьундар, фицики, чпи фикир апӀурайиси, Къанундиъ дидкан дибикӀну адруган.

Султ йигъ – гирами ва гьяфтайин аьхиримжи йигъ. Му йигъ марцци йигъ вуди гьисаб апӀурайи. Къанундиз лигну, султ йигъан лихуз гъадагъа апӀурайи. Жугьдарин ригъ алабхъбан кьяляхъ закурин йигъ ккебгъуйи. Гьаддиз, жвуми йигъан ригъ алабхъбалан кьяляхъ тап султ йигъан ригъ алабхъайизкьан лихуз ихтияр ади гъабхьундар, думу йигъ Аллагьдиз бахш дапӀну ккундийи.

Ужувлан хабар – Аллагьди тувнайи Гаф. Гьадму Гаф уьмриз Аллагьди Иса Месигьдилантина арайиз гъабхну. Гьадгъулантина вари инсаниятдиз чпи уьрхюз рякъ ачмиш гъабхьну – магьа Аллагьдихьан дуфнайи Ужувлан хабар жилариин гьарсар касдиз.

Ученикар (Исайин) – Исайихъ хъугънайидар, Дугъан терефкрар, Дугъан гаф агъю апӀурайидар ва Дугъан рякъ дибиснайидар.

Фарисйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари Къанундиъ улупнайиб гьярф-гьярфнаъди тамам апӀуйи. Халкьдин арайиъ дурарин аьхю гьюрмат айи. Дурар, чпин аьгъювализ лигну, гизаф фурс кайидар вуйи.

Хач – иливбан ишараси чиб-чпик китӀнайи кьюб хамхар. Дурарикан сабунуб жилиъ убсуйи, хъа гьатмунуб дидик кабсуйи. Рим гьюкми тахсиркрар гьацдар хачарик карсуйи. Адмийирикан аьзабар кчӀюкьбан бадали, дурари дурар хачрак кьумар йивну карсуйи ва йикӀайизкьан гьаци кирхну гъитуйи.

Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар – му гаф кьюб мянайиинди ишлетмиш апӀури шулу: 1) Саб йишвахь уч шлу Иса Месигьдихъ хъугъру адмийир. 2) Вари дюнʼя вуйибси яшамиш шулайи Исайихъ хъугъру адмийир.

ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар) – бегьер ккадабцӀбалан кьяляхъ апӀру машквар. Жугьдари думу машквар, Азадвалин (Пасхайин) машкврихъан хьцӀурпи йигъан тебрик апӀури шулу.

Штуан апӀуб – гунгьар гардандиъ дисбан ва гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, штукк ккеркну, таза беден хъибшу мисал вуди, ккудучӀвуб. Мици, Аллагьди дупну, Исайин терефкрари апӀури шулу, гьаз гъапиш Исайихъ хъугърур гъашигантӀан женнетагьли хьуз шлуб дар. Му аьдатну инсан Аллагьдиз бахш гъахьивал ва цӀийи уьмур ккебгъувал улупура.

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

1. Аюб

2. Вавилон

3. Гоморра

4. Гьарун

5. Гьирод

6. Давуд

7. Ибрагьим

8. Ильяс

9. Исакь

10. Мелхиседек

11. Муса

12. Нюгь

13. Сарай

14. Содом

15. Сулейман

16. Юнус

17. Якьуб

Ччвурар

Аюб – аьгь апӀуз даршлу аьзабар аьгь гъапӀу кас. Дугъкан, «Кюгьне Йикьрарин» «Аюб» китабдиъ дибикӀна.

Вавилон – Иса Месигь гъяйиз улихьна вахтари Вавилон вилаят жугьуд халкьдин лап яман душман вуди гъабхьну. ЦӀийи Йикьрарнаъ «Вавилон» кӀуру гаф саспи йишвариъ иблисдин вая шейтӀнин гьюкум вуди ишлетмиш апӀура.

Гоморра – ДубкӀнайи (Мертвое) гьюлин гъирагъдихъ хъади гъахьи хьуб шагьрикан кьюбдиз Гоморра ва Содом кӀуйи. Гьадму шагьрариъ яшамиш шули гъахьи адмийири апӀури гъахьи гунгьариз дилигну, Аллагьди завʼан мархьси цӀана гугут дубгъну, гьадму кьюбиб шагьрар гъургну.

Гьарун – Муса пайгъамбрин аьхюну гъардаш. Аллагьдин гъуллугънаъ хьуз ва Аллагьдиз Израиль халкьдихъанди гъурбнар хуз, анжагъ Гьарундиз ва дугъан насларизтӀан ихтияр ади гъабхьундар.

Гьирод – хъади-хъади гъахьи юкьур паччагьдиин алди гъабхьи ччвур. 1. Зурба Гьирод – вари Палестина уьлкейин паччагьвал апӀури гъахьи жугьдарин паччагь. Гьадгъу паччагьвал апӀурайиган, Иса Месигь бабкан гъахьну. 2. Гьирод Антипа – Галилей уьлкейин паччагь, Зурба Гьироддин бай. 3. Гьирод Агрипа – Зурба Гьироддин балин бай (хтул). Дугъу Палестинайин аьхювал апӀурайи вахтна, Исайихъ хъугърударихъ думу ижмиди хъергри гъахьну.

Давуд – Ягьудайин тухмиан гъахьи Израилин варитӀан машгьур паччагь. Пайгъамбрари, гьякьди дюнʼяйиин паччагьвал апӀру Месигь Давудрин насларикан хьиди, кӀури, улихьмиди кӀури гъахьну.

Ибрагьим – Аллагьди гьаму пайгъамбрихъди йикьрар гъийитӀнийи. Израиль халкь гьамгъулантина ккебгъра. Ибрагьим Аллагьдихъ хъпехърур, Аллагьдиин хъугъʼвал алир вуйи, ва Аллагьди думу дугъри кас вуди гьисаб гъапӀну.

Ильяс – Кюгьне йикьрарнан вахтари гирамидарикан сар ва адлу пайгъамбар. Думу чӀивидимиди аьршариз гъурхну. Израиль гьюкуматдин аьхюр вуйи Ахавдина дугъан хпири кучӀлин аллагьариз икрам апӀурайиган, Ильясди дурариз Аллагьдин гафар гъапнийи. Гьаму дюнʼяйиз гъюз Месигь гьязур гъапӀур Ильяс ву.

Исакь – Ибрагьимдинна Сарайин бай.

Мелхиседек – Салим кӀуру йишван паччагь, Аллагьдин гъуллугънаъ айир. Ибрагьим пайгъамбри дугъаз, дявдиъ гъалиб духьну гъюрури, чахь хьайибдикан йицӀубпи пай тувнийи. Гьаддин кьяляхъ, Ибрагьимдиз ужʼвал апӀин кӀури, Мелхиседек Аллагьдиз ккарагнийи.

Муса – пайгъамбар, жугьдарин варитӀан машгьур кас, дурарин аьхюр. Дугъу чан халкь, жугьдар, Египетдин йисирваликкан ккадаъну. Дугъу Аллагьди туву Къанун чан халкьдихьна гъурубкьну.

Нюгь – пайгъамбар. Аллагьди, гьадмугандин дюнʼя, илипну шид, ккидипайиз, Нюгьдиз гими апӀин гъапну. Гьадиъди думу ва дугъан хизан Аллагьдихъ хъугъувалилантина аьжалнаккан гъюрхну.

Сарай – Ибрагьим пайгъамбрин хпир, Исакьдин дада.

Содом – лигай: Гоморрайиз.

Сулейман – Давудрин бай. Давудрин кьяляхъ Израиль уьлкейин паччагь. Сулейман паччагь вуйиган, Израиль гьюкумат гизаф девлетлу ва кьувватлу шулу. Сулейманди Ерусалимдиъ Аллагьдиз сабпи хал (дарамат) дивру.

Юнус – пайгъамбар, шубуд йигъан балугъин фуниъ ади гъашир.

Якьуб – Исакьдин бай, дугъаз Израилра кӀури шулу.

Картйир

Картйир

Картйир

1. Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

2. Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

3. Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

4. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

5. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

6. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

7. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Шиклар

Шиклар

Шиклар

1. ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

2. ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

3. СИНАЙ ДАГЪ

4. КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

5. ФАВОР ДАГЪ

6. НАЗАРЕТ

7. ВИФЛЕЕМ

8. ЯРДАН

9. КАПЕРНАГЬУМ

10. ГАЛИЛЕЙИН КАНА

11. ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

12. ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

13. ВИФАНИЯ

14. РИМДИН КОЛИЗЕЙ

ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

Сулейманди диву Аллагьдин хал алди гъабхьишв. Гьамус мушв'ин Уьмран мист ал.

ЕРУСАЛИМ. ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ (ригъгьудубчӀврушвхъан)

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

Хьа Ерусалимдиз багагь гьашиган, дидиз лигури, Иса гъишу. (Лк. 19:41)

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

СИНАЙ ДАГЪ

Агъа зав'ан Синай дагъдиина, дидин кӀакӀниина гъафи. Агъайи Мусайизра душв'ина дих гьапӀу. Аскканзина думура ккудучӀву. (Адаувал 19:20 )

СИНАЙ ДАГЪ

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

Дурар вари Сиддим дерейиъ кдикьнийи. Гъамус душвайишв Кьилзи гьюли ккапӀна. (Хьувал 14:3)

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

ФАВОР ДАГЪ

Кафарира къиблара Уву яратмиш гьапӀунва; Фавор ва Ермон дагъарра Яв Черниин жадвалия а. (Мяыл, 13)

ФАВОР ДАГЪ

НАЗАРЕТ

Хьа йиргьубли ваз улубкьиган, Аллагьди, Галилей уьлкейиъ айи Назарет кӀуру шагьриз, Давудрин тухмиан вуйи Юсуф кӀуру касдиз хъирснайи шурагьна Жабраил малайик гьаъру. Шуран ччвур Мар'ям вуйи. (Лк. 1:26, 27)

НАЗАРЕТ

ВИФЛЕЕМ

«Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики ув'ан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр». (Матт. 2:6)

ВИФЛЕЕМ

ЯРДАН

Гьадму вахтна Ягь'яйихьна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. (Матт. 3:13)

ЯРДАН

КАПЕРНАГЬУМ

Думу, Назаредиан удучӀвну, Забулун ва Нафталим кӀуру юрдарин аьтрафариъ айи Галилей гьюлин гъирагъдихь хьайи Кафернагьумдиъ дергру. (Матт. 4:13)

КАПЕРНАГЬУМ

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

Кьюд йигълан Галилей уьлкейин Кана шагьриъ сумчир шулу. Душваъ Исайин дадара айи. (Югь. 2:1)

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

Ягьудия уьлке гъибтну, Агъа хъана Галилей уьлкейиз гъягьюру. Дугъан рякъ Самария юрднаантина вуйи. (Югь. 4:3, 4)

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯК

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

Сабан, Аллагьдин гаф ебхьбан бадали, халкь Исайилан илтӀишуру, хъа Думу Учв Генисарет гьюлихъ дийигьну... (Лк. 5:1)

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

ВИФАНИЯ

Пасхайин машквар ккебгъуз йирхьуд йигъ ккимиди, Иса, Чав чӀиви гъапӀу Лазар яшамиш шулайи Вифанияйиз гъюру. (Югь. 12:1)

ВИФАНИЯ

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

МЕСИГЬДИН ТЕРЕФКРАРИЗ АБЗАБ-АБЗИЯТАР ТУВНУ, ГЪИРМИШ ГЪАПШУ ЙИШВ.

Хьа узуз... Исайикан шагьидвал дапӀну ва Аллагьдин Гафналантина ккахьну, кӀулар алдатӀнайи рюгьяр гъяркъзуз. Мурар, вягьши гьяйванатдиз, я дидин су- ратназ икрам дарапӀдар ва унтҐин, ясана хил'ин лишан капӀуз гъидритдар ву. (Ачмиш. 20:4)

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

Table of Contents

ЦӀийи Йикьрар: Матта

Сифте гаф

Матта

- Матта
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Читин гафар

- Аллагьдин Агълиж
- Аллагьдин Паччагьлугъ
- Аллагьдин хал
- Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар)
- Аьлимар
- Аьхюну малла
- Вакилар
- Гирами китабар
- Гирами чадур, Шагьидвалин чадур
- Гунгьар гардандиъ дисуб
- Гъурбан апӀрушв
- Давудрин Насил
- Динар (динарий)
- Заан диванхана (синедрион)
- Зилотар
- Инсаниятдин Бай
- Къанун
- Къанун тамам апӀуб
- Къанунчйир
- Лавшарин машквар
- Левитар
- Маллйир
- Манна
- Месигь
- Мист
- Мяълийирин китаб
- Налукар уч апӀрур
- Пайгъамбрар
- Пасха
- Саддукйир
- Султ йигъ
- Ужувлан хабар
- Ученикар (Исайин)
- Фарисйир
- Хач
- Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар

- ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар)

- Штуан апӀуб

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

- Аюб
- Вавилон
- Гоморра
- Гьарун
- Гьирод
- Давуд
- Ибрагьим
- Ильяс
- Исакь
- Мелхиседек
- Муса
- Нюгь
- Сарай
- Содом
- Сулейман
- Юнус
- Якьуб

Картйир

- Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

- Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

- Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Шиклар

- ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ
- ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ
- СИНАЙ ДАГЪ
- КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ
- ФАВОР ДАГЪ
- НАЗАРЕТ
- ВИФЛЕЕМ
- ЯРДАН
- КАПЕРНАГЬУМ
- ГАЛИЛЕЙИН КАНА
- ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ
- ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)
- ВИФАНИЯ
- РИМДИН КОЛИЗЕЙ